BIỆN PHÁP DẠY HỌC HÁT CHO HỌC SINH LỚP 2 THÔNG QUA CÁC TRÒ CHƠI ÂM NHẠC TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC VINSCHOOL SMART CITY, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Trần Thị Vân Anh

Học viên K20 – Lý luận và phương pháp dạy học Âm nhạc

1. Mở đầu

Trong định hướng giáo dục hiện đại, việc học không chỉ dừng lại ở tiếp thu kiến thức mà còn hướng tới nuôi dưỡng cảm xúc, hình thành năng lực và tạo động lực học tập bền vững cho học sinh. Ở bậc tiểu học, môn Âm nhạc giữ vai trò đặc biệt trong việc phát triển đời sống tinh thần, bồi dưỡng thẩm mỹ và góp phần hình thành những phẩm chất tích cực cho trẻ em. Đối với học sinh lớp 2, học hát là nội dung trung tâm của môn Âm nhạc, giúp các em cảm nhận giai điệu, nhịp điệu, ca từ và thể hiện cảm xúc một cách tự nhiên. Tuy nhiên, trong thực tế giảng dạy, không ít học sinh còn rụt rè, ngại thể hiện, hoặc tham gia học hát với tâm thế thụ động. Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi 7 – 8 đòi hỏi giáo viên cần có những hình thức tổ chức dạy học linh hoạt, sinh động và gần gũi. Trò chơi – ngôn ngữ tự nhiên của trẻ – chính là “cầu nối” hiệu quả để đưa học sinh đến với âm nhạc một cách nhẹ nhàng và đầy hứng khởi. Từ thực tiễn đó, Trường Tiểu học Vinschool Smart City đã triển khai việc lồng ghép các trò chơi âm nhạc vào dạy học hát cho học sinh lớp 2. Bài hát dân gian “Trống Cơm”, với giai điệu vui tươi, tiết tấu rõ ràng và ca từ gần gũi, được lựa chọn làm bài hát minh họa tiêu biểu. Bài viết này tác giả đã đưa ra kết quả nghiên cứu và thực nghiệm về hiệu quả của việc áp dụng trò chơi âm nhạc nhằm tạo cảm hứng học hát cho học sinh lớp 2 tại nhà trường.

2. Nội dung

2.1. Áp dụng trò chơi trong dạy học hát ở Tiểu học

2.1.1. Biện pháp và bản chất của áp dụng trò chơi trong dạy học hát

Áp dụng trò chơi trong dạy học hát là cách tổ chức hoạt động học tập trong đó nội dung âm nhạc (giai điệu, nhịp điệu, ca từ, sắc thái biểu cảm) được tích hợp vào các trò chơi có luật chơi, mục tiêu và hình thức tương tác rõ ràng. Khác với trò chơi giải trí đơn thuần, trò chơi âm nhạc trong dạy học mang tính sư phạm, được thiết kế có chủ đích nhằm hỗ trợ việc hình thành và phát triển kỹ năng hát cho học sinh. Bản chất của trò chơi âm nhạc này là “chơi để học – học trong khi chơi”, giúp học sinh tiếp cận kiến thức âm nhạc một cách tự nhiên, giảm áp lực tâm lý, đồng thời tăng cường sự tham gia tích cực. Đối với học sinh lớp 2, trò chơi không chỉ là phương tiện tổ chức hoạt động mà còn là con đường phù hợp với đặc điểm phát triển nhận thức và cảm xúc của lứa tuổi.

2.1.2. Cơ sở tâm lý – giáo dục của việc sử dụng trò chơi trong dạy học hát

Học sinh lớp 2 (7 – 8 tuổi) có những đặc điểm nổi bật: nhu cầu vận động cao, tư duy trực quan – hình tượng chiếm ưu thế, khả năng tập trung ngắn và cảm xúc chi phối mạnh mẽ quá trình học tập. Các em dễ tiếp thu kiến thức khi được tham gia hoạt động cụ thể, sinh động và mang tính trải nghiệm. Trò chơi đáp ứng đầy đủ những đặc điểm này. Khi học hát thông qua trò chơi, học sinh không còn cảm giác “bị yêu cầu phải hát đúng” mà được tham gia vào một hoạt động vui vẻ, thân thiện. Chính trạng thái tâm lý tích cực đó giúp học sinh mạnh dạn thể hiện giọng hát, chấp nhận sai sót và dần điều chỉnh kỹ năng dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Từ góc độ giáo dục học, trò chơi tạo điều kiện hình thành động lực nội tại – yếu tố quan trọng giúp học sinh duy trì hứng thú học tập lâu dài, thay vì chỉ học vì yêu cầu hay đánh giá điểm số.

2.1.3. Vai trò của trò chơi trong quá trình hình thành kỹ năng hát

Biện pháp áp dụng trò chơi tác động trực tiếp đến các thành tố của kỹ năng hát ở học sinh tiểu học:

Về giai điệu: Các trò chơi bắt chước, đối đáp, hát luân phiên giúp học sinh nghe – nhớ – tái hiện giai điệu một cách tự nhiên, hạn chế việc học thuộc máy móc.

Về nhịp điệu: Trò chơi kết hợp vận động, gõ đệm, chuyền nhịp giúp học sinh cảm nhận nhịp bằng toàn bộ cơ thể, từ đó giữ nhịp ổn định hơn khi hát.

Về ca từ: Trò chơi ghép lời, hát theo tranh, hát nối tiếp giúp học sinh ghi nhớ lời bài hát nhanh và chính xác hơn, đồng thời hiểu nội dung bài hát.

Về biểu cảm: Trò chơi nhập vai, biểu diễn theo cảm xúc khuyến khích học sinh thể hiện sắc thái vui, nhẹ nhàng, rộn ràng…, góp phần nâng cao tính biểu cảm khi hát.

Như vậy, trò chơi không chỉ hỗ trợ một khía cạnh đơn lẻ mà tác động toàn diện đến chất lượng học hát của học sinh.

2.1.4. Vai trò của trò chơi trong việc tạo cảm hứng và sự tự tin cho học sinh

     Một trong những khó khăn lớn trong dạy học hát lớp 2 là nhiều học sinh rụt rè, e ngại khi phải hát trước tập thể. Trò chơi giúp “che chắn” tâm lý cho học sinh: các em hát trong vai trò người chơi, trong nhóm hoặc trong hoạt động chung, nên cảm giác sợ sai và lo lắng giảm đi đáng kể. Thông qua trò chơi, học sinh được khích lệ tham gia, được khen ngợi kịp thời và được trải nghiệm cảm giác thành công. Dần dần, các em hình thành sự tự tin khi hát, sẵn sàng thể hiện cá nhân và tham gia biểu diễn trước lớp. Đây là giá trị quan trọng mà biện pháp áp dụng trò chơi mang lại, vượt ra ngoài phạm vi kỹ thuật hát đơn thuần.

2.1.5. Điều kiện để áp dụng trò chơi đạt hiệu quả trong dạy học hát

Để áp dụng trò chơi phát huy hiệu quả, giáo viên cần lưu ý một số điều kiện sau: Trò chơi phải phục vụ mục tiêu âm nhạc cụ thể, tránh chơi vì vui mà không gắn với nội dung bài hát. Luật chơi đơn giản, dễ hiểu, thời lượng ngắn (5 – 10 phút), phù hợp với khả năng tập trung của học sinh lớp 2. Giáo viên giữ vai trò tổ chức, dẫn dắt, điều chỉnh kịp thời, tránh để trò chơi trở nên ồn ào, mất kiểm soát. Cần có sự linh hoạt trong việc thay đổi trò chơi để tạo sự mới mẻ, tránh lặp lại đơn điệu.

2.1.6. Đánh giá chung về áp dụng trò chơi trong dạy học hát

Có thể khẳng định rằng, áp dụng trò chơi là một trong những biện pháp sư phạm hiệu quả trong dạy học hát ở tiểu học, đặc biệt với học sinh lớp 2. Biện pháp này không chỉ giúp nâng cao hứng thú học tập mà còn góp phần cải thiện rõ rệt chất lượng hát, phát triển sự tự tin, khả năng giao tiếp và tinh thần hợp tác của học sinh. Trong bối cảnh đổi mới giáo dục theo hướng phát triển năng lực và lấy học sinh làm trung tâm, việc sử dụng trò chơi trong dạy học hát không chỉ là một lựa chọn biện pháp mà còn là yêu cầu mang tính tất yếu đối với giáo viên âm nhạc tiểu học.

2.2.Tổ chức trò chơi âm nhạc với bài hát “Trống cơm”

2.2.1. Lý do lựa chọn bài hát “Trống Cơm”

“Trống Cơm” là bài hát dân gian quen thuộc, có giai điệu vui nhộn, tiết tấu rõ ràng, cấu trúc lặp lại, rất phù hợp với học sinh lớp 2. Nội dung bài hát gần gũi, dễ hiểu, thuận lợi cho việc tổ chức các trò chơi như hát luân phiên, hát nhóm, kết hợp vận động và gõ đệm.

2.2.2. Một số trò chơi âm nhạc tiêu biểu

Trò chơi “Nghe trống – hát nhanh”: Giáo viên gõ tiết tấu đặc trưng của bài hát, học sinh lắng nghe và hát ngay câu tương ứng. Trò chơi giúp rèn khả năng nghe – phản xạ và ghi nhớ giai điệu.

Trò chơi “Chuyền trống”: Học sinh ngồi vòng tròn, chuyền tay nhau nhạc cụ gõ tượng trưng cho trống cơm. Khi nhạc dừng, học sinh cầm “trống” sẽ hát một câu trong bài. Trò chơi tạo không khí hào hứng và giúp học sinh mạnh dạn thể hiện cá nhân.

Trò chơi “Hát – gõ đệm theo nhóm”: Một nhóm hát giai điệu, nhóm khác gõ đệm theo nhịp hoặc phách, giúp học sinh rèn kỹ năng giữ nhịp và phối hợp tập thể.

Trò chơi “Biểu diễn dân gian”: Học sinh kết hợp hát với các động tác minh họa đơn giản, tái hiện không khí sinh hoạt dân gian, qua đó tăng tính biểu cảm và hiểu biết văn hóa truyền thống.

Trong một tiết học hát bài “Trống Cơm” ở lớp 2, giáo viên tổ chức hoạt động theo ba giai đoạn. Ở phần khởi động, học sinh tham gia trò chơi “Nghe trống – hát nhanh” để làm quen giai điệu và nhịp điệu. Sang phần luyện tập, giáo viên chia lớp thành các nhóm nhỏ, tổ chức trò chơi “Chuyền trống” kết hợp hát luân phiên từng câu. Cuối tiết học, các nhóm tham gia trò chơi “Biểu diễn dân gian”, trình bày bài hát trước lớp với động tác minh họa. Qua tiết học, học sinh thể hiện sự hào hứng, tích cực tham gia và ghi nhớ bài hát nhanh hơn.

2.3. Kết quả và đánh giá

Sau một học kỳ áp dụng các trò chơi âm nhạc trong dạy học hát, kết quả cho thấy tỷ lệ học sinh tham gia tích cực trong giờ Âm nhạc tăng rõ rệt. Nhiều em trước đây còn rụt rè đã mạnh dạn hát to, tự tin biểu diễn cá nhân và theo nhóm. Chất lượng hát của học sinh được cải thiện về giai điệu, nhịp điệu và khả năng biểu cảm. Phản hồi từ phụ huynh cho thấy học sinh thường xuyên hát lại bài “Trống Cơm” tại nhà, chia sẻ với gia đình những trò chơi đã tham gia trong giờ học.

3. Kết luận

Áp dụng trò chơi âm nhạc, minh họa qua bài hát “Trống Cơm”, là giải pháp hiệu quả trong việc tạo cảm hứng học hát cho học sinh lớp 2 tại Trường Tiểu học Vinschool Smart City. Các trò chơi giúp tiết học trở nên sinh động, nhẹ nhàng, đồng thời góp phần phát triển sự tự tin, kỹ năng giao tiếp và tình yêu âm nhạc dân gian cho học sinh. Đây là hướng đi phù hợp với định hướng giáo dục trải nghiệm và phát triển năng lực mà nhà trường đang theo đuổi.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Nguyễn Lăng Bình (2022), Dạy và học tích cực – Một số phương pháp dạy và kĩ thuật dạy học, Nxb Đại học Sư phạm.
2. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018), Chương trình Giáo dục phổ thông môn Âm nhạc 2018, Nxb Giáo dục Việt Nam.
3. Nguyễn Thị Tố Mai (2024), Phương pháp dạy học theo phát triển năng lực, Giáo trình lưu hành nội bộ Trường ĐHSP Nghệ thuật Trung ương.
4. Nguyễn Thị Nhung (2016), Giáo dục âm nhạc cho học sinh tiểu học, Nxb Giáo dục Việt Nam.
5. Trần Hoàng Tiến (2019), Phương pháp dạy học âm nhạc ở trường phổ thông, Nxb Đại học Sư phạm.