NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC HÁT CHO HỌC SINH LỚP 10 TRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH I, XÃ KIM TÂN, THANH HÓA

Bùi Bích Thùy

Học viên K20 – Lý luận và Phương pháp dạy học Âm nhạc

1. Mở đầu

Âm nhạc là một trong những môn học thuộc lĩnh vực giáo dục nghệ thuật trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh. Thông qua hoạt động học tập âm nhạc, học sinh được bồi dưỡng khả năng cảm thụ, thể hiện và sáng tạo nghệ thuật, từ đó góp phần phát triển toàn diện nhân cách. Trong đó, nội dung học hát giữ vai trò quan trọng, giúp học sinh phát triển năng lực thẩm mỹ, khả năng cảm thụ và biểu đạt cảm xúc âm nhạc; đồng thời góp phần rèn luyện sự tự tin, kỹ năng giao tiếp, khả năng hợp tác và tinh thần gắn kết tập thể.

Lớp 10 là năm học đầu tiên của cấp Trung học phổ thông, đánh dấu sự chuyển tiếp quan trọng về tâm lý, nhận thức và môi trường học tập của học sinh từ bậc Trung học cơ sở lên bậc học mới. Ở giai đoạn này, học sinh vừa phải thích nghi với chương trình học có mức độ yêu cầu cao hơn, vừa trải qua những biến đổi mạnh mẽ về tâm sinh lý tuổi vị thành niên. Bên cạnh đó, học sinh lớp 10 có sự khác biệt khá lớn về nền tảng kỹ năng hát do điều kiện học tập ở bậc Trung học cơ sở không đồng đều, nếu không có những định hướng và phương pháp dạy học hát phù hợp ngay từ đầu cấp, các hạn chế này có thể kéo dài sang các lớp sau, làm giảm hứng thú học tập và hiệu quả giáo dục của môn Âm nhạc. Từ thực tiễn đó, có thể khẳng định rằng việc nghiên cứu về dạy học hát cho học sinh lớp 10 là cần thiết và mang ý nghĩa thiết thực. Vì vậy, bài viết này tác giả đã đưa ra kết quả nghiên cứu và thực nghiệm về hiệu quả của các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng học hát đối với học sinh lớp 10 Trường Trung học phổ thông Thạch Thành I, xã Kim Tân, Thanh Hóa.

2. Nội dung

2.1. Phát triển năng lực thể hiện bài hát

* Luyện kĩ thuật hát

Bước luyện tập là giai đoạn quan trọng nhằm giúp học sinh chuyển từ việc nắm kiến thức và kỹ thuật cơ bản sang thực hành, rèn luyện và hoàn thiện năng lực thể hiện bài hát. Ở bước này, học sinh sẽ áp dụng những kiến thức và kỹ năng đã học ở bước hình thành kiến thức, bao gồm: hát đúng cao độ, trường độ, phát âm rõ ràng, nhấn nhá ca từ, thể hiện sắc thái và cảm xúc phù hợp với nội dung bài hát. Trong bước luyện kỹ thuật hát trọng tâm, giáo viên hướng dẫn học sinh luyện hơi thở đúng cách, khi áp dụng vào dạy học hát, kĩ thuật hơi thở cần được phân loại linh hoạt theo đặc điểm nhịp điệu và tính chất của bài hát, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh đánh dấu các điểm lấy hơi trong bài hát chuẩn bị học, lấy hơi tại dấu lặng đơn, lặng đen hoặc theo nội dung lời ca… Kết hợp với các bài tập phát âm rõ ràng và giữ cao độ ổn định thông qua các bài luyện thanh ngắn, nhằm củng cố nền tảng kỹ thuật cơ bản và khắc phục tình trạng học sinh còn yếu về hơi thở, phát âm mờ hoặc hát thiếu chính xác.

* Rèn luyện biểu cảm và truyền tải cảm xúc

Để rèn luyện khả năng thể hiện cảm xúc và sắc thái bài hát, giáo viên khuyến khích học sinh phân tích nội dung ca khúc, xác định các điểm nhấn cảm xúc và trao đổi về cách thể hiện phù hợp. Giáo viên làm mẫu cách ngân, nhấn, lấy hơi để tạo cao trào, từ đó học sinh thực hành bắt chước và điều chỉnh theo hướng dẫn.

* Luyện tập hát bè, hòa giọng

Trong bước luyện hòa giọng và phối hợp tập thể, học sinh được tổ chức thành các nhóm nhỏ để thực hành hát đồng thanh, trong đó các nhóm luân phiên nhóm trưởng giữ cao độ để đảm bảo sự đồng đều về âm thanh. Hoạt động này giúp học sinh rèn kỹ năng lắng nghe bạn bè, điều chỉnh âm lượng và nhịp điệu để tạo ra tổng thể hài hòa, từ đó khắc phục tình trạng chưa biết hòa giọng và thiếu tự tin khi trình diễn,

học sinh được phân công hát ở các hình thức đơn ca, song ca hoặc nhóm nhỏ (3 – 5 em). Giáo viên quan sát trực tiếp để phát hiện những lỗi sai cụ thể của từng em như: phát âm chưa rõ, lấy hơi sai chỗ, hoặc chưa bắt nhịp đúng với nhạc đệm. Từ đó, giáo viên chỉnh sửa ngay, đồng thời đưa ra những gợi ý về cách sử dụng ánh mắt, nét mặt và cử chỉ tay để giúp học sinh thể hiện được cảm xúc và sắc thái bài hát.

* Trình diễn

Trong quá trình phát triển năng lực thể hiện bài hát, học sinh được rèn luyện không chỉ về kỹ thuật hát cơ bản như lấy hơi, phát âm, giữ cao độ và sắc thái biểu cảm, mà còn kết hợp các hoạt động gõ đệm và vận động cơ thể nhằm tăng tính nhịp nhàng, biểu cảm và hứng thú khi trình diễn. Hoạt động gõ đệm giúp học sinh nắm chắc tiết tấu, phối hợp nhịp điệu với bài hát, trong khi vận động cơ thể hỗ trợ truyền tải cảm xúc, minh họa nội dung ca khúc và tăng khả năng tương tác với khán giả

2.2. Phát triển năng lực cảm thụ và hiểu biết bài hát

Để phát triển năng lực cảm thụ và hiểu biết bài hát cho học sinh, giáo viên thực hiện theo chuỗi hoạt động có tính dẫn dắt, từ cảm xúc ban đầu đến phân tích và thảo luận ở mức sâu hơn.

Trước hết, giáo viên cho học sinh nghe bản mẫu chuẩn hoặc trình bày bài hát với sắc thái rõ ràng nhằm tạo ấn tượng âm nhạc đầu tiên. Bước này giúp khắc phục tình trạng học sinh khó cảm nhận tính chất bài hoặc thiếu cảm xúc khi hát. Sau phần nghe, giáo viên đặt câu hỏi ngắn, gợi mở cảm xúc như: “Em thấy bài hát mang màu sắc vui tươi hay trang nghiêm?”, “Đoạn này gợi lên hình ảnh gì?”. Từ đó học sinh bắt đầu hình thành thói quen lắng nghe có mục đích thay vì nghe thụ động.

Song song với đó, giáo viên tăng cường sử dụng phương tiện trực quan để tạo thêm kênh cảm thụ, đặc biệt với những bài có yếu tố lịch sử, nhân vật, hoặc bối cảnh rõ ràng. Tranh ảnh, video tư liệu, bản phối khác nhau của cùng một bài giúp học sinh dễ hình dung và kết nối cảm xúc. Việc lồng ghép trực quan cũng giúp học sinh dễ hơn trong quá trình cảm thụ.

Sau phân tích và trực quan, bước luyện tập, giáo viên tổ chức thảo luận theo nhóm nhỏ để học sinh chia sẻ cảm nhận và ý hiểu bài hát. Học sinh trong nhóm trình bày cảm nhận, so sánh suy nghĩ với bạn khác và thống nhất những điểm chung. Khi phải diễn đạt bằng lời, học sinh buộc phải suy nghĩ sâu, từ đó năng lực cảm thụ trở nên rõ ràng và chính xác hơn

2.3. Phát triển năng lực ứng dụng và sáng tạo trong trình diễn

Đối với tất cả học sinh, việc ứng dụng và sáng tạo được thiết kế ở mức dễ tiếp cận, nhằm giúp các em vượt qua sự rụt rè, biết phối hợp với bạn và mạnh dạn thể hiện ý tưởng. Theo đó, giáo viên tổ chức những nhiệm vụ nhỏ như sáng tạo mô hình gõ đệm đơn giản (gõ phách, gõ theo tiết tấu lời ca), xây dựng chuỗi động tác minh họa ngắn, hoặc trình diễn theo nhóm 4 – 6 học sinh để giảm áp lực cá nhân.

Một trong những hoạt động quan trọng là tổ chức các buổi biểu diễn âm nhạc, giúp học sinh thể hiện những gì đã học trong lớp. Các buổi biểu diễn có thể diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau, từ quy mô nhỏ trong lớp học đến các chương trình lớn của trường. Trong lớp học, giáo viên có thể tổ chức các buổi trình diễn ngắn để HS thể hiện bài hát mới học, từ đó giúp các em rèn luyện kỹ năng biểu diễn và phát triển sự tự tin. Đối với quy mô toàn trường, các chương trình văn nghệ như Giai điệu tuổi hồng, Hội diễn văn nghệ học sinh hay Liên hoan tiếng hát học đường là cơ hội để học sinh không chỉ thể hiện tài năng mà còn giao lưu, học hỏi lẫn nhau.

Bên cạnh việc tổ chức biểu diễn, các hoạt động giao lưu nghệ thuật cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kỹ năng và tư duy âm nhạc của học sinh. Giao lưu với các trường bạn là cơ hội để học sinh mở rộng tầm nhìn âm nhạc, học hỏi những phong cách trình diễn mới và khám phá các thể loại âm nhạc đa dạng. Các buổi giao lưu có thể được tổ chức theo hình thức liên hoan văn nghệ giữa các trường, thi đấu tài năng âm nhạc hoặc cùng nhau thực hiện các dự án nghệ thuật.

3. Kết luận

Dạy học hát trong chương trình Âm nhạc lớp 10 không chỉ là hoạt động mang tính nghệ thuật đơn thuần, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục thẩm mỹ, hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực toàn diện cho học sinh. Trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông theo định hướng phát triển năng lực người học, việc tổ chức dạy học hát theo phương pháp phù hợp, khơi dậy hứng thú, khuyến khích sự sáng tạo và tính chủ động của học sinh là yêu cầu cấp thiết đối với mỗi giáo viên âm nhạc.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Nguyễn Thị Ngọc Dung (2025), Giáo trình phương pháp dạy học Âm nhạc (Dalcroze, Kodály, Orff – Schulwerk), Nxb Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.
Lê Vinh Hưng (chủ biên, 2021), Nghiên cứu xây dựng mô hình giáo dục âm nhạc cho học sinh Trung học phổ thông đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ, Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương, Hà Nội.
Lê Anh Tuấn (2019), Hướng dẫn dạy học môn Nghệ thuật Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới – Phần Âm nhạc, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội.
Elliott, D. J. & Silverman, M. (2015), Music Matters: A Philosophy of Music Education, Oxford University Press, New York.