TIỀM NĂNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA GẮN VỚI DI SẢN XÃ TAM HƯNG, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Đỗ Thị Mai Anh

Học viên Cao học Ngành Quản lí Văn hóa

Trường ĐHSP Nghệ thuật Trung ương

Xã Tam Hưng, thành phố Hà Nội là địa bàn có hệ thống di tích, đình, chùa, lễ hội, phong tục và sinh hoạt văn hóa cộng đồng phong phú với các giá trị di tích, lễ hội, làng nghề, nghệ thuật dân gian và cảnh quan nông thôn. Tam Hưng hiện có 72 di tích, trong đó 40 di tích đã được xếp hạng; gồm 19 di tích cấp quốc gia, 20 di tích cấp thành phố và chùa Bối Khê là Di tích quốc gia đặc biệt. Một số điểm tiêu biểu khác gồm Đình Kim, nhà thờ Trạng nguyên Nguyễn Trực, đình Phượng Mỹ, chùa Đan Thầm, đình Văn Khê, đình Lê Dương, chùa Dư Dụ… [1]. Tam Hưng có nền tảng rõ để phát triển du lịch văn hóa, vấn đề quan trọng là lựa chọn các điểm có giá trị, khả năng tiếp cận phù hợp và có thể liên kết thành một hành trình có câu chuyện văn hóa địa phương.

 Chùa Bối Khê không gian du lịch văn hóa, trong hệ thống di sản của Tam Hưng là điểm có khả năng đóng vai trò hạt nhân. Chùa được khởi dựng từ năm 1338 thời Trần, được xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia năm 1979 và đến năm 2025 được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt. Di tích bảo lưu nhiều lớp giá trị kiến trúc, mỹ thuật, tín ngưỡng và lịch sử, trong đó có bệ đá hoa sen thời Trần, các dấu tích nghệ thuật thời Mạc, Lê, điện Thánh và không gian gắn với Đức Thánh Bối Nguyễn Bình An. Chùa còn lưu dấu lịch sử kháng chiến qua hệ thống địa đạo từng phục vụ hoạt động du kích [2]. Lễ hội chùa Bối Khê diễn ra vào tháng Giêng hằng năm và năm 2026 tiếp tục thu hút đông đảo Nhân dân cùng du khách thập phương [4]. Vì vậy, nhiệm vụ của địa phương không phải tạo ra điểm đến từ đầu, mà là tổ chức lại trải nghiệm và kết nối các điểm xung quanh tăng hấp dẫn cho chuyến đi.

 Kết nối di sản, làng nghề và đời sống cộng đồng thành trải nghiệm, nếu chỉ dừng ở hoạt động chiêm bái hoặc tham quan một di tích, thời gian lưu lại của khách sẽ ngắn và lợi ích lan tỏa tới cộng đồng còn hạn chế. Hướng phù hợp hơn với Tam Hưng là phát triển sản phẩm theo cụm, kết nối di sản với làng nghề, sản phẩm OCOP, cảnh quan nông thôn và hoạt động trải nghiệm. Nghị quyết số 09-NQ/TU của Thành ủy Hà Nội về phát triển công nghiệp văn hóa cũng mở rộng cách tiếp cận từ bảo tồn sang khai thác nguồn lực văn hóa, hình thành sản phẩm, dịch vụ, du lịch và không gian sáng tạo [3]. Trên cơ sở nguồn lực hiện có, địa phương có thể thí điểm một hành trình theo hướng chùa Bối Khê một hoặc hai di tích lịch sử tiêu biểu như nhà thờ Trạng nguyên Nguyễn Trực hoặc Đình Kim không gian làng nghề, sản phẩm OCOP và trải nghiệm văn hóa cộng đồng. Mục tiêu là giúp khách đi từ xem di tích sang trải nghiệm câu chuyện địa phương qua các nhân vật, nhận diện giá trị kiến trúc, tiếp cận sinh hoạt cộng đồng, gặp người làm nghề và mua sản phẩm địa phương. Định hướng phù hợp với chủ trương phát triển của xã. Trong các kế hoạch gần đây, Tam Hưng đã xác định kết hợp làng nghề với du lịch, đồng thời đẩy mạnh quảng bá sản phẩm OCOP, nông sản và sản phẩm làng nghề trên nền tảng số. Kế hoạch phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2026–2030 của xã còn đặt mục tiêu ứng dụng VR/AR trong quảng bá du lịch, gắn khu vực chùa Bối Khê với hoạt động thương mại điện tử và tiêu thụ sản phẩm địa phương [4].

Thông qua khảo sát thực tiễn tại địa bàn với 50 người dân và khách du lịch, kết quả cho thấy cộng đồng và du khách có những đánh giá tích cực về giá trị di sản văn hóa tại Tam Hưng. Cụ thể, 43/50 người (86%) nhận định các di tích, lễ hội và giá trị văn hóa truyền thống có vai trò quan trọng trong việc gìn giữ bản sắc địa phương; 41/50 người (82%) cho rằng các lễ hội vẫn duy trì được những yếu tố truyền thống. Bên cạnh đó, phần lớn người được khảo sát đánh giá tích cực về công tác tổ chức lễ hội, đặc biệt ở các phương diện văn minh, an toàn và trật tự. Đáng chú ý, kết quả khảo sát còn phản ánh nhu cầu tăng cường ứng dụng công nghệ số trong giới thiệu, quảng bá di sản thông qua mã QR, hình ảnh và nội dung trực tuyến; đồng thời, 32/50 người (64%) đề xuất bổ sung các hoạt động trải nghiệm và giáo dục di sản dành cho học sinh, thanh niên. Kết quả cho thấy tiềm năng phát triển du lịch văn hóa gắn với di sản tại Tam Hưng, gợi mở yêu cầu kết hợp bảo tồn giá trị truyền thống với đổi mới phương thức giới thiệu di sản và nâng cao chất lượng trải nghiệm của du khách.

Chuyển đổi số để kể câu chuyện điểm đến là giải pháp tác giả mong muốn đề xuất xây dựng bản đồ di tích, số hóa tư liệu, sử dụng mã QR tại di tích, tổ chức hoạt động kể chuyện di sản, ghi âm ký ức người cao tuổi và xây dựng video ngắn với sự tham gia của thế hệ trẻ. Nếu đặt trong định hướng du lịch, các giải pháp này có thể được tổ chức thành một hệ thống thông tin điểm đến thống nhất. Mã QR tại di tích có thể dẫn tới bản đồ tuyến tham quan, câu chuyện nhân vật, hình ảnh hiện vật, quy tắc ứng xử tại không gian tín ngưỡng, lịch lễ hội và gợi ý trải nghiệm gần đó. Quy hoạch hệ thống du lịch thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2045 sau khi điều chỉnh năm 2026 nhấn mạnh phát triển du lịch, nâng cao chất lượng trải nghiệm và tăng liên kết du lịch với sản phẩm OCOP, đặc sản địa phương [5]. Tam Hưng có lợi thế về số lượng di tích nhưng không nên biến toàn bộ di sản thành điểm du lịch chỉ những nơi có giá trị nổi trội, đủ điều kiện an toàn, giao thông, vệ sinh, khả năng thuyết minh và sự đồng thuận của cộng đồng mới đưa vào sản phẩm ở giai đoạn đầu. Luật Di sản văn hóa năm 2024 đặt yêu cầu bảo vệ yếu tố gốc, phát huy vai trò cộng đồng và bảo đảm việc phát huy giá trị không gây tổn hại tới di sản [6]. Do đó, hướng phù hợp với Tam Hưng không phải du lịch đại trà mà là du lịch văn hóa quy mô vừa phải và có khả năng kiểm soát. Có thể bắt đầu với khách du lịch là học sinh, sinh viên, gia đình, khách nghiên cứu văn hóa, khách tham quan cuối tuần và khách hành hương, sau đó mới đánh giá mức độ hài lòng, mức chi tiêu, khả năng quay lại và tác động tới cộng đồng. Tìm hiểu cảm nhận thực tế của du khách về giá trị di sản, mức độ hấp dẫn của lễ hội chùa Bối Khê và khả năng khai thác các giá trị này để phát triển du lịch văn hóa tại địa phương. Với câu hỏi qua một số khách du lịch sau khi trải nghiệm lễ hội chùa Bối Khê, anh/chị đánh giá như thế nào về giá trị văn hóa, sức hấp dẫn của lễ hội và tiềm năng phát triển du lịch văn hóa gắn với di sản tại Tam Hưng? Chị H.Nh chia sẻ “Theo tôi, Tam Hưng có nhiều tiềm năng phát triển du lịch văn hóa gắn với di sản, đặc biệt thông qua việc kết hợp tham quan di tích, trải nghiệm lễ hội và tìm hiểu văn hóa bản địa. Tuy nhiên, địa phương cần tăng cường quảng bá điểm đến, nâng cao chất lượng dịch vụ và tổ chức các hoạt động trải nghiệm phù hợp để thu hút du khách” KDL1. Anh H.D cũng ý kiến “Tôi cảm nhận đây là một điểm đến có giá trị văn hóa, lịch sử và tâm linh phù hợp với trải nghiệm của khách du lịch từ trung tâm Hà Nội đến, chùa Bối Khê có kiến trúc cổ rất đẹp, không gian mang đậm nét văn hóa truyền thống. Khi tham gia lễ hội, tôi có cơ hội tìm hiểu thêm về lịch sử ngôi chùa, các nghi lễ và phong tục của người dân địa phương. Nếu địa phương tổ chức các hoạt động trải nghiệm và có hướng dẫn tham quan rõ ràng hơn thì du khách sẽ hiểu và nhớ đến điểm đến nhiều hơn” KDL2. Qua nội dung trả lời phỏng vấn, lễ hội chùa Bối Khê cùng những giá trị lịch sử, kiến trúc và văn hóa truyền thống là nguồn tài nguyên có sức hấp dẫn đối với du khách, góp phần phát triển du lịch văn hóa gắn với di sản tại Tam Hưng.

Từ tiềm năng đến hướng phát triển, lợi thế của địa bàn nằm ở tính đa dạng của nguồn lực một Di tích quốc gia đặc biệt làm điểm nhấn, hệ thống di tích dày, lễ hội, ký ức cách mạng, nhân vật lịch sử, làng nghề, sản phẩm OCOP và cảnh quan nông thôn. Tuy nhiên có tài nguyên chưa đồng nghĩa với có sản phẩm du lịch, xây dựng câu chuyện chung, chuẩn hóa thuyết minh, thiết kế trải nghiệm, hoàn thiện hạ tầng, tổ chức liên kết cộng đồng và theo dõi phản hồi của khách. Chùa Bối Khê làm hạt nhân kết nối một số di tích tiêu biểu với làng nghề và sản phẩm địa phương, ứng dụng chuyển đổi số để giới thiệu trải nghiệm, Tam Hưng có khả năng hình thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng ở khu vực phía Nam Hà Nội. Giá trị cốt lõi biến di sản thành nguồn lực sống giúp cộng đồng hiểu hơn có thêm sinh kế và động lực bảo tồn những giá trị đã được trao truyền qua nhiều thế hệ tạo phát triển bền vững.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội (2025), Di tích quốc gia đặc biệt chùa Bối Khê – Điểm đến tâm linh hấp dẫn, độc đáo.

[2] Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội (2026), Khai hội chùa Bối Khê Xuân Bính Ngọ 2026: Tôn vinh di sản, lan tỏa giá trị văn hóa Thủ đô.

[3] Thành ủy Hà Nội (2022), Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 22/02/2022 về phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021–2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

[4] UBND xã Tam Hưng (2026), Kế hoạch số 128/KH-UBND ngày 13/4/2026 về phát triển thương mại điện tử năm 2026 và giai đoạn 2026–2030.

[5] Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (2026), Quyết định số 374/QĐ-BVHTTDL ngày 28/02/2026 phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch hệ thống du lịch thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2045.

[6] Quốc hội (2024), Luật Di sản văn hóa số 45/2024/QH15 ngày 23/11/2024.