Vận dụng yếu tố tạo hình trong tranh dân gian Đông Hồ vào thiết kế nhân vật trong phim hoạt hình “Trê Cóc”

Lại Hà Vân

 Học viên K1 – Ngành Mỹ thuật ứng dụng

Trong phim hoạt hình, yếu tố tại hình như hình khối, đường nét, mảng, màu sắc,… vẫn luôn là vấn đề chủ đạo, là hình thức tạo hình truyền thống. Nhờ những yếu tố này, người họa sĩ thiết kế nhân vật đưa vào phim hoạt hình. Việc lựa chọn phương thức tạo hình để thể hiện trong phim hoạt hình là vấn đề vô cùng quan trọng. Các yếu tố tạo hình của tranh dân gian nói chung và tranh Đông Hồ nói riêng nhìn chung tương đối phù hợp với hình thức tạo hình mang đậm tính biểu tượng trong phim hoạt hình, đặc biệt là đối với những đề tài có tính dân tộc cao.

1. Vận dụng yếu tố đường nét, màu sắc vào thiết kế nhân vật

Trong một bộ phim hoạt hình, thiết kế nhân vật có thể coi là yếu tố quan trọng đầu tiên để thu hút khán giả. Việc có được thiết kế nhân vật đặc sắc, có đặc điểm nhận dạng, phong thái, tính cách rõ ràng, nổi bật sẽ góp phần lớn tới ấn tượng ban đầu của người xem đối với một bộ phim hoạt hình.

Đường nét và màu sắc chính là những thành tố tạo nên nhân vật. Người họa sĩ thiết kế nhân vật phải làm sao thông qua những ngôn ngữ biểu hiện này để tạo nên nhân vật không chỉ đơn thuần tạo nên hình dáng với đầy đủ những đặc điểm tính cách, mà còn góp phần định hình tính cách, cảm xúc và thế giới quan của nhân vật.

Các đường nét khác nhau đem lại hình dung khác nhau về nhân vật. Đường nét mềm mại, cong tạo cảm giác dịu dàng, nữ tính, đáng yêu.  Thường được sử dụng cho các nhân vật trẻ con, động vật hoặc những nhân vật có tính cách ngọt ngào, dễ thương. Đường nét cứng cáp, góc cạnh tạo cảm giác mạnh mẽ, quyết đoán. Thường được sử dụng cho các nhân vật nam chính, nhân vật phản diện hoặc những nhân vật có tính cách mạnh mẽ. Đường nét linh hoạt, biến đổi lại tạo cảm giác năng động, linh hoạt. Thường được sử dụng cho các nhân vật có khả năng siêu nhiên hoặc những nhân vật luôn thay đổi. Đường nét đơn giản, tinh tế tạo cảm giác hiện đại, tối giản. Thường được sử dụng trong các bộ phim hoạt hình có phong cách thiết kế độc đáo.

Màu sắc lại tạo cảm xúc và cho nhân vật, màu sắc tươi sáng tạo cảm giác vui vẻ, lạc quan, tràn đầy năng lượng. Thường được sử dụng cho các nhân vật chính diện, các cảnh vui nhộn. Màu sắc trầm ấm tạo cảm giác sâu lắng, bí ẩn, hoặc thể hiện sự trưởng thành. Thường được sử dụng cho các nhân vật phụ, các cảnh hồi tưởng hoặc các nhân vật có tính cách phức tạp. Màu sắc tương phản tạo điểm nhấn, thu hút sự chú ý. Thường được sử dụng để làm nổi bật một nhân vật hoặc một chi tiết nào đó. Màu sắc biểu tượng: Mỗi màu sắc thường mang một ý nghĩa tượng trưng riêng. Ví dụ: màu đỏ tượng trưng cho tình yêu, sự đam mê; màu xanh lá cây tượng trưng cho sự hòa bình, tự nhiên; màu đen tượng trưng cho bí ẩn, quyền lực.

Sự kết hợp giữa đường nét và màu sắc giúp tạo nên một nhân vật có cá tính riêng biệt. Ví dụ, một nhân vật có đường nét mềm mại, màu sắc pastel sẽ tạo cảm giác dịu dàng, trong khi một nhân vật có đường nét góc cạnh, màu sắc tối sẽ tạo cảm giác mạnh mẽ, bí ẩn. Đường nét và màu sắc cũng có thể được sử dụng để thể hiện cảm xúc của nhân vật một cách hiệu quả. Ví dụ, khi nhân vật tức giận, các đường nét có thể trở nên sắc nét hơn, màu sắc trở nên đậm hơn.

2. Vận dụng yếu tố tạo hình vào thiết kế nhân vật trong phim hoạt hình “Trê Cóc”

Thiết kế nhân vật trong phim hoạt hình “Trê Cóc” không chỉ đơn thuần là tạo ra một hệ thống nhân vật trong sản phẩm giải trí mà còn mang nhiều mục tiêu sâu sắc hơn. Dựa trên những đặc trưng của câu chuyện dân gian này và xu hướng của thị trường phim hoạt hình hiện nay cũng như tính cấp thiết của việc bảo tồn và phát triển tranh Đông Hồ, mỗi nhân vật sẽ được lựa chọn đặc biệt hơn.

Nhân vật Trê

Ngoại hình:

Đường nét: Trê có hình dạng con người, đại diện cho tầng lớp khá giả, mang những đặc điểm giống con cá trê, thân dài, nhẵn nhụi, có râu,… Tuy nhiên, thiết kế làm cho Trê có biểu cảm và có các đặc điểm dễ nhận diện. Vì Trê là nhân vật xảo quyệt và tinh ranh, nên thiết kế cần một biểu cảm khôn lỏi, tính toán, luôn có vẻ như đang âm mưu một điều gì đó.

Màu sắc: Trê có thể có màu sắc nhẹ nhàng như xám nhạt hoặc xanh dương mờ, mang lại cảm giác trơn tru nhưng cũng có phần âm u, toát lên sự lừa dối.

Tính cách: Trê là kẻ lén lút và chiếm đoạt, có thể thiết kế nhân vật này với những đường nét gọn gàng và sắc cạnh, thể hiện sự nhạy bén và sắc sảo. Đặc biệt, khi Trê thực hiện những hành động xấu, nét mặt của nó có thể thay đổi với biểu cảm giễu cợt và xảo quyệt.

Diễn xuất:

Khi Trê bắt nòng nọc, thiết kế cảnh chuyển động nhẹ nhàng nhưng nhiều toan tính. Hành động của Trê thể hiện sự nhanh nhẹn, khôn lỏi, lén lút.

Khi Trê bị phát hiện và bị xử phạt, cần thể hiện sự hoảng sợ, sững sờ qua biểu cảm mặt và cử chỉ của nhân vật.

Nhân vật Cóc

Ngoại hình:

Cóc có hình dạng to lớn và thô kệch, biểu tượng cho sự mạnh mẽ, nhưng cũng có vẻ ngây thơ, dễ bị lừa. Có thể thiết kế Cóc với những đường nét rõ ràng, hơi cứng cáp, thân hình tròn, chân tay dài, có lực, thể hiện sự chắc chắn.

Màu sắc: Có thể sử dụng màu xanh lá cây đậm hoặc màu nâu đất, tạo cảm giác gần gũi với thiên nhiên, tăng tính biểu cảm cho nhân vật.

Tính cách: Cóc là nhân vật hiền lành, chăm chỉ, với tâm hồn trong sáng. Khi thiết kế, cần tạo ra một vẻ mặt vừa có vẻ tức giận khi bị lừa, vừa có vẻ đau buồn khi mất con, và đầy vui mừng khi chiến thắng.

Diễn xuất:

Khi Cóc phát hiện ra việc Trê chiếm đoạt con mình, nên thiết kế hành động của Cóc với cảm xúc mãnh liệt, nét mặt đau khổ và quyết tâm đòi lại công lý.

Khi Cóc giành chiến thắng và được đoàn tụ với con, cần thể hiện niềm hạnh phúc lớn qua nét mặt và động tác của nhân vật, có thể thiết kế cảnh Cóc nhảy múa cùng con.

Nhân vật Vợ Cóc

Ngoại hình:

Vợ Cóc có thiết kế nhỏ nhắn hơn Cóc. Dáng vóc khỏe mạnh, dễ nhìn, thể hiện sự hiền dịu và nhân hậu.

Màu sắc: Màu sắc của vợ Cóc là xanh lá để thể hiện sự dịu dàng và ôn hòa. Các chi tiết như mắt to và miệng nhẹ nhàng làm tăng tính dễ mến của nhân vật.

Tính cách: Vợ Cóc là người kiên cường, một người mẹ yêu thương con cái, sẵn sàng làm mọi thứ để bảo vệ gia đình.

Diễn xuất:

Khi vợ Cóc lo lắng cho chồng, cần thể hiện sự đau khổ và lo lắng trong các cử động như vuốt ve mặt, chạy đến nhà Lý Ngạnh để tìm sự giúp đỡ.

Khi cô tìm được sự giúp đỡ từ Nhái Bén và sau đó đoàn tụ với chồng, biểu cảm của cô rất vui mừng, biểu thị sự nhẹ nhõm và hạnh phúc.

Nhân vật Lý Ngạnh

Ngoại hình:

Lý Ngạnh được thiết kế là một nhân vật có tính cách hách dịch, lưu manh và am tường luật lệ quan trường. Gương mặt có vẻ thông thái và đeo kính và mặc một chiếc áo dài kiểu cổ điển.

Màu sắc: Lý Ngạnh nên có màu sắc trung tính, có thể là màu xám hoặc vàng sáng

Tính cách: Hách dịch và lưu manh. Nhân vật này được phe cá Trê thuê để chạy chọt, đút lót quan lại nhằm cướp đàn nòng nọc (con của Cóc). Hành động của Lý Ngạnh phản ánh thói cường hào ác bá và nạn tham nhũng, chạy án trong xã hội xưa.

Diễn xuất:

Lý Ngạnh khi trao đổi với vợ Cóc có vẻ hách dịch bề trên, nhưng lúc nói chuyện với nhà Trê phải có vẻ gian xảo, tính toán.

Nhân vật Nhái Bén

Ngoại hình:

Nhái Bén thiết kế giống như một nhân vật phá cách trong thế giới hoạt hình, với bộ đồ giản dị và gương mặt khôn ngoan.

Màu sắc: Nhái Bén được thiết kế với màu xanh đậm pha màu xám, thể hiện sự khôn ngoan và thông minh.

Tính cách: Là nhân vật khá thông minh, có khả năng tư duy và xử lý tình huống phức tạp. Nhái Bén nhìn hơi châm biếm và tinh nghịch, giúp giảm bớt không khí căng thẳng trong câu chuyện.

Diễn xuất:

Nhái Bén đưa ra những lời khuyên với một thái độ điềm tĩnh nhưng cũng có chút khôi hài. Cử chỉ của Nhái Bén rất nhanh nhẹn và linh hoạt, thể hiện sự thông minh trong tư duy.

Các nhân vật trong Trê Cóc được thiết kế dễ nhận diện và diễn đạt được tính cách cũng như cảm xúc của từng nhân vật. Các yếu tố như màu sắc, hình dáng và chi tiết khuôn mặt được lựa chọn phù hợp với từng vai trò và mục đích trong câu chuyện.

Thiết kế nhân vật Vợ chồng Trê Cóc – Nguồn: Lại Hà Vân

Việc sử dụng các yếu tố tạo hình trong tranh dân gian Đông Hồ vào thiết kế nhân vật hoạt hình góp phần rất lớn trong việc bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống và tạo ra bản sắc độc đáo cho sản phẩm nghệ thuật. Với tính chất mộc mạc, dứt khoát của đường nét và cô đọng, khái quát của hình khối, khi áp dụng vào thiết kế nhân vật hoạt hình giúp tạo ra những thiết kế dễ nhớ, ấn tượng, phù hợp với nguyên tắc đơn giản hóa của hoạt hình những cũng không kém phần quen thuộc do tính chất dân gian trong các yếu tố trên. Các màu sắc trong hệ thống màu của tranh dân gian Đông Hồ do chủ yếu là các màu thừ thiên nhiên (vàng từ hoa hòe, đen từ than rơm, đỏ từ son, xanh từ lá chàm) tạo nên những gam màu ấm áp, tươi tắn và rực rỡ. Sử dụng hệ thống màu này trong thiết kế sẽ mang lại cảm giác dân gian, truyền thống và đầy sức sống cho nhân vật.

Việc ứng dụng các yếu tố đường nét màu sắc hay chất liệu vào thiết kế nhân vật góp phần tạo ra một phong cách tạo hình thống nhất và đậm đà bản sắc dân tộc, giúp tạo ra những nhân vật mang chất Việt không thể nhầm lẫn với bất kì một phong cách hay tạo hình của hoạt hình nước ngoài. Từ đó giúp giới trẻ và công chúng sẽ tiếp cận và yêu thích tranh Đông Hồ một cách tự nhiên thông qua các nhân vật hoạt hình gần gũi. Điều này biến hoạt hình thành một kênh giáo dục thẩm mỹ và văn hóa hiệu quả.

Tài liệu tham khảo

1. Ngô Mạnh Lân (1999), Hoạt hình nghệ thuật thứ tám, Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội.
2. Nguyễn Thái Lai (2002), Làng tranh Đông Hồ, Nxb Mỹ thuật, Hà Nội.