XU HƯỚNG TỐI GIẢN TRONG THIẾT KẾ ĐỒ HỌA ĐƯƠNG ĐẠI: KHI ÍT HƠN – LÀ VŨ KHÍ MẠNH NHẤT CỦA THƯƠNG HIỆU

Trần Thanh Nga

Khoa Mỹ thuật Ứng dụng

Trong kỷ nguyên số, khi mỗi ngày con người phải tiếp nhận hàng ngàn thông điệp quảng cáo khác nhau dẫn đến hội chứng quá tải thị giác, sự phức tạp không còn là đỉnh cao của nghệ thuật. Ngược lại, tối giản đã trở thành một bộ lọc thông tin tối thượng, một vũ khí chiến lược giúp các thương hiệu bứt phá khỏi sự ồn ào để chạm thẳng vào tâm trí khách hàng. Bài viết đi sâu vào thế giới của thiết kế tối giản: Từ nguồn gốc lý luận, các case study kinh điển thế giới cho đến bức tranh thực tế đầy sáng tạo tại Việt Nam và những góc khuất trong câu chuyện đào tạo thế hệ nhà thiết kế tương lai.

Cơ sở lý luận của xu hướng thiết kế tối giản

Trong tiến trình phát triển của ngành mỹ thuật ứng dụng toàn cầu, sự tiến hóa của các hệ thống nhận diện thương hiệu lớn như Google, Apple, hay gần đây nhất là sự chuyển dịch cấu trúc thị giác của Vinamilk tại Việt Nam, không đơn thuần là những cuộc cải tiến diện mạo mang tính chu kỳ. Đó là những minh chứng điển hình cho sự vận động mạnh mẽ của một ngôn ngữ thiết kế mang tính chiến lược: Chủ nghĩa tối giản (Minimalism) trong thiết kế đồ họa. Để hiểu đúng về thiết kế tối giản, trước hết chúng ta cần đặt nó trong hệ quy chiếu của ngành thiết kế đồ họa. Theo Viện Nghệ thuật Đồ họa Hoa Kỳ (AIGA), thiết kế đồ họa là “nghệ thuật và thực hành của việc lên ý tưởng và sắp xếp nội dung trực quan để truyền đạt thông điệp.” Điều này khẳng định một nguyên lý cốt lõi: Thiết kế không chỉ là làm cho đẹp, thiết kế là để giao tiếp thông tin. Khi thông tin được đẩy lên mức tối đa, hình thức buộc phải co gọn lại ở mức tối thiểu. Đó là lúc chủ nghĩa tối giản ra đời. Tối giản không phải là sự thiếu hụt cơ học hay lười biếng trong tư duy, mà là kết quả của một quá trình chắt lọc khắc nghiệt dựa trên 4 trụ cột lý luận kinh điển:

Triết lý “Less is More” (Mies van der Rohe): Khởi nguồn từ ngành kiến trúc, kiến trúc sư huyền thoại Ludwig Mies van der Rohe đã để lại câu châm ngôn định hình cho cả thế kỷ XX: “Less is more” (Ít hơn là nhiều hơn). Triết lý này nhấn mạnh việc loại bỏ triệt để các hoa văn trang trí rườm rà để tôn vinh vẻ đẹp nguyên bản của cấu trúc và vật liệu. Sự đơn giản đạt được sau khi đã loại bỏ mọi yếu tố thừa thãi chính là trạng thái tinh tế nhất. Tinh thần Less, but better (Dieter Rams): Trong lĩnh vực thiết kế sản phẩm, Dieter Rams nhà thiết kế vĩ đại người Đức của hãng Braun đã cụ thể hóa tư duy tối giản bằng nguyên tắc “Weniger, aber besser” (Ít hơn nhưng tốt hơn). Ông cho rằng một thiết kế tốt là thiết kế ít nhất có thể. Khi sản phẩm không bị gánh nặng bởi những chi tiết trang trí vô nghĩa, người dùng sẽ được trải nghiệm sự thuần khiết tuyệt đối về công năng và sự tiện dụng.

Sự khách quan vật chất: Vào thập niên 1960 tại Mỹ, nghệ sĩ tiên phong Donald Judd khẳng định nghệ thuật tối giản cần loại bỏ các yếu tố ẩn dụ mang tính ước lệ hoặc cảm xúc cá nhân. Tác phẩm phải được cấu thành từ các hình khối hình học cơ bản và vật liệu nguyên bản nhất để người xem tập trung hoàn toàn vào mối tương quan giữa vật thể và không gian thực tế. Nghệ thuật khoảng trống: Dịch chuyển vào lý thuyết đồ họa hiện đại, trong cuốn “Graphic Design School”, tác giả David Dabner định nghĩa thiết kế tối giản là nghệ thuật sử dụng không gian âm (Negative Space / White Space) để thiết lập hệ thống phân cấp thị giác. Bằng cách tiết chế tối đa bảng màu, kiểu chữ và hình ảnh, nhà thiết kế có thể điều hướng tiêu điểm thị giác của người xem vào thông điệp quan trọng nhất một cách nhanh chóng và mạnh mẽ nhất.

Định nghĩa cốt lõi: Thiết kế tối giản không phải là giữ lại một không gian trống rỗng, mà là năng lực tìm thấy sự phong phú trong sự giản đơn. Đó là sự tự tin của thương hiệu khi biết rằng thông điệp của mình đủ mạnh mẽ để tự lên tiếng mà không cần đến bất kỳ lớp áo trang trí lòe loẹt nào nâng đỡ.

Xu hướng tối giản trên sản phẩm đồ họa toàn cầu

Nhìn ra thế giới, quá trình tối giản hóa logo và bộ nhận diện thương hiệu của các tập đoàn đa quốc gia là minh chứng rõ nhất cho xu hướng này. Đó không phải là một sở thích thẩm mỹ nhất thời, mà là một bước đi chiến lược để thích ứng với kỷ nguyên màn hình kỹ thuật số.

Google: Cuộc cách mạng kiểu chữ hình học. Năm 2015, Google thực hiện một bước ngoặt lịch sử khi rũ bỏ font chữ có chân (Serif) cổ điển mang tên Catull để chuyển sang font chữ không chân (Sans-serif) tùy chỉnh mang tên Product Sans. Đồng thời, hãng loại bỏ hoàn toàn hiệu ứng đổ bóng và độ nổi khối 3D. Logo mới đưa Google về dạng hình học cơ bản nhất: Những vòng tròn hoàn hảo. Sự tối giản này giúp logo hiển thị sắc nét, đồng nhất trên mọi nền tảng, từ một biển quảng cáo ngoài trời khổng lồ cho đến màn hình nhỏ xíu của chiếc đồng hồ thông minh.

Apple: Đỉnh cao của sự tối giản biểu tượng. Logo “Quả táo khuyết” của Apple là minh chứng tối thượng cho việc một thương hiệu có thể đạt đến độ nhận diện tuyệt đối mà không cần dùng đến một chữ viết nào. Từ phiên bản 6 sắc cầu vồng rực rỡ năm 1977, Apple đã liên tục gọt giũa để đi đến phiên bản đơn sắc phẳng (Monochrome Flat Design) như hiện tại. Kết hợp với font chữ hệ thống San Francisco không chân, thiết kế của Apple đại diện cho sự sang trọng, cao cấp và trải nghiệm bản năng.

Nike: Quyền lực của một nét vẽ, biểu tượng Swoosh của Nike, ra đời năm 1971 với giá chỉ 35 USD, đã đi vào lịch sử như một trong những logo tối giản xuất sắc nhất. Phác họa từ chiếc cánh của nữ thần chiến thắng, dấu Swoosh được tinh giản thành một đường cong duy nhất gợi tả tốc độ và sự chuyển động bứt phá. Đến năm 1995, Nike tự tin loại bỏ hoàn toàn chữ “Nike” ra khỏi logo, chỉ để lại một nét phẩy đơn độc. Bước đi táo bạo này biến logo của Nike vượt qua mọi rào cản ngôn ngữ, trở thành một biểu tượng tinh thần toàn cầu.

Pepsi: Lược bỏ để tái sinh. Pepsi (2023): Đón đầu xu hướng Retro-Minimalism (Tối giản hoài niệm) bằng cách đưa dòng chữ PEPSI với font chữ đậm, không chân vào giữa vòng tròn biểu tượng, loại bỏ các đường viền mảnh phức tạp để tối ưu hóa hiển thị trong không gian số.

Tại Việt Nam, trong khoảng một thập kỷ trở lại đây, thiết kế tối giản đã chuyển mình từ một khái niệm xa lạ trở thành ngôn ngữ thị giác quen thuộc trong đời sống. Cuộc chuyển dịch này diễn ra mạnh mẽ trên ba phương diện. Đi đầu trong làn sóng này là các tập đoàn viễn thông, ngân hàng và công nghệ. Viettel, MBBank, VPBank đồng loạt thay áo mới. Họ loại bỏ những logo nhiều chi tiết, nhiều màu sắc và các hiệu ứng bóng đổ hoành tráng kiểu cũ để chuyển sang các hình khối cơ bản: hình tròn, hình vuông và nét chữ không chân hiện đại. Trong ngành công nghiệp ô tô, VinFast khẳng định dấu ấn quốc tế bằng một chữ V mảnh mai nhưng chắc chắn, giúp nhận diện lập tức trên mặt ca-lăng xe mà không cần bất kỳ dòng chữ giải thích nào.

Đối với các ngành hàng ẩm thực, mỹ phẩm, tối giản mang lại cảm giác tinh tế, cao cấp và an tâm về chất lượng. Điển hình nhất phải kể đến chiến dịch tái định vị thương hiệu gây chấn động của Vinamilk. Hãng sữa quốc dân đã thay đổi toàn bộ hệ thống nhận diện: Từ bỏ logo dạng phù hiệu (crest) truyền thống để chuyển sang dạng chữ (wordmark) phẳng hoàn toàn, xây dựng bộ font riêng Vinamilk Sans dày dặn và dứt khoát. Trên bao bì, Vinamilk mạnh dạn gạt bỏ những hình ảnh minh họa tả thực quen thuộc như con bò hay đồng cỏ xanh, thay thế bằng các khối màu sắc rực rỡ được sắp xếp theo hệ thống lưới khoa học. Sự thay đổi này không chỉ giúp Vinamilk trẻ hóa để thu hút thế hệ Gen Z mà còn là bước chuẩn hóa hình ảnh để cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường quốc tế. Điểm đặc biệt và đáng tự hào nhất của thiết kế tối giản tại Việt Nam chính là các nhà thiết kế không bê nguyên xi sự cứng nhắc, lạnh lùng của phương Tây, mà biết cách thổi vào đó tâm hồn Việt. Đồng thời các studio sáng tạo hàng đầu trong nước đã kết hợp khéo léo cấu trúc tối giản với các tông màu ấm áp: nâu đất, xanh lá, vàng nhạt và các họa tiết truyền thống được trừu tượng hóa.

M – N Associates & MoMo, Guta Cafe: Là đơn vị đã xuất sắc tái thiết kế bộ nhận diện ví điện tử MoMo lấy cảm hứng từ các đường nét tinh tế trên tiền giấy truyền thống. Tiếp đó, họ gây sốt khi xây dựng thương hiệu Guta Cafe từ biểu tượng chiếc ghế nhựa vỉa hè một hình ảnh biểu tượng cho văn hóa đường phố Việt Nam được phẳng hóa đầy hiện đại.

Rice Creative & Marou Chocolate, “Ting”: Rice Creative đã đưa thương hiệu Socola Marou tỏa sáng tại Pháp với giải thưởng bao bì quốc tế năm 2025 nhờ thiết kế tinh xảo nhưng vô cùng thoáng đãng. Với dự án “Ting”, Rice đã nâng cấp các nhân vật trong nghệ thuật dân gian Việt Nam thành những nét vẽ phẳng, đáng yêu, vừa mang hơi thở đương đại vừa giữ vẹn nguyên tinh thần cộng đồng.

Cocoon và L’angfarm: Nếu Cocoon chinh phục người dùng bằng bao bì đơn sắc với các nét vẽ Line-art tối giản về nguyên liệu thiên nhiên, thì L’angfarm (đặc sản Đà Lạt) lại thành công khi biến hình ảnh nón lá, đóa sen thành vài đường nét thanh mảnh trên hộp quà tặng, tạo cảm giác sang trọng nhưng rất đỗi thân quen.

Nhìn lại, chủ nghĩa tối giản đã khẳng định vị thế là một ngôn ngữ thị giác tất yếu và có tính bền vững trong dòng chảy thiết kế đồ họa đương đại. Việc lược bỏ các nhiễu loạn thị giác để hướng tới sự tinh khiết của công năng và thông điệp không chỉ giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa hiệu quả truyền thông, linh hoạt hiển thị trên mọi nền tảng số mà còn nâng cao giá trị cảm nhận cao cấp từ phía người tiêu dùng.

Thực tiễn ứng dụng tại thế giới và Việt Nam chứng minh rằng, sự tối giản không đồng nghĩa với sự đơn điệu hay trống rỗng về mặt vật lý. Ngược lại, đó là quy trình biểu tượng hóa và chắt lọc giá trị cốt lõi đòi hỏi một hàm lượng tri thức, tư duy phản biện và chiều sâu văn hóa khổng lồ từ nhà thiết kế. Khi hình thức được giản lược đến mức tối đa để phục vụ cho công năng truyền tải thông tin, tác phẩm đồ họa sẽ đạt đến giá trị trường tồn và thách thức thời gian.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Josef Albers, (2013) Interaction of Color, NxbĐại học Yale.
David Airey, (2014), Logo Design Love, Nxb Pearson Education
David Dabner, (2020) Graphic Design School, Nxb Thames Hudson
Kevin Budelmann và Yang Kim (2019) Brand Identity Essentials, Nxb Rockport
Dieter Rams, (2014) As litte design as possible Nxb Paidon
Stuart Tolley, (2016) The new simplicity in the graphic design, Nxb Thames & Hudson