NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG ĐỒ HỌA 3D VÀO XÂY DỰNG HÌNH TƯỢNG MẸ SUỐT TRONG PHIM HOẠT HÌNH LỊCH SỬ

Lê Thị Kiều Trang

Khoa Mỹ thuật Ứng dụng, Trường ĐHSP Nghệ thuật TW

Bài viết tập trung nghiên cứu ứng dụng đồ họa 3D vào xây dựng hình tượng Mẹ Suốt trong phim hoạt hình lịch sử. Đồ họa 3D cho phép xây dựng nhân vật, bối cảnh, ánh sáng, chuyển động… trong không gian ba chiều, từ đó tạo nên hình thức thể hiện trực quan và sinh động. Đối với phim hoạt hình lịch sử, việc sử dụng công nghệ 3D không chỉ giúp tăng khả năng biểu đạt hình ảnh mà còn tạo điều kiện để những nhân vật và câu chuyện lịch sử được tiếp cận bằng ngôn ngữ thị giác phù hợp với công chúng hiện nay. Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về đồ họa 3D, nghệ thuật tạo hình nhân vật lịch sử và hình tượng Mẹ Suốt, đề tài tiến hành thử nghiệm quy trình xây dựng nhân vật và sản xuất phim hoạt hình 3D ngắn với bối cảnh chính trên sông Nhật Lệ.

1. Cơ sở lý luận và thực trạng vận dụng đồ họa 3D trong việc xây dựng hình tượng mẹ Suốt trong phim hoạt hình 3D

Cơ sở lý luận về phim hoạt hình 3D, đồ họa 3D, hình tượng

Đồ họa 3D đề cập đến việc tái tạo, thao tác và biểu diễn các vật thể ba chiều trong không gian kỹ thuật số, mô phỏng cách con người nhìn nhận không gian thực thông qua hệ tọa hệ tọa độ Descartes. Hoạt hình 3D là quá trình sử dụng công nghệ máy tính để tạo ra những hình ảnh chuyển động ba chiều mô phỏng thực tế. Trong phim hoạt hình 3D, các nhân vật, đối tượng được diễn hoạt trong không gian ba chiều, có khối lượng, chiều sâu, khả năng xoay và di chuyển; mang lại cảm giác chân thực và gần gũi hơn với người xem.

Hình tượng là chỉ đặc điểm chung về phương thức phản ánh đời sống của tất cả các loại hình nghệ thuật. Mỗi một loại hình nghệ thuật sử dụng một loại chất liệu riêng biệt để xây dựng hình tượng. Đối với phim hoạt hình 3D, chất liệu chính là sự tổng hòa của hình khối, ánh sáng, chuyển động, âm thanh và nhịp điệu điện ảnh được thể hiện bằng đồ họa 3D.

Nghiên cứu nghệ thuật tạo hình nhân vật lịch sử trong phim hoạt hình 3D

Trong lĩnh vực hoạt hình, đồ họa 3D cho phép kiểm soát tương đối linh hoạt hình dạng nhân vật, bề mặt, ánh sáng và chuyển động. Tuy nhiên, khi ứng dụng vào nhân vật lịch sử, yếu tố kỹ thuật cần được đặt cùng với yêu cầu về nội dung và tạo hình. Hình dáng, khuôn mặt, vóc dáng, trang phục, vật dụng và biểu cảm cần được nghiên cứu và lựa chọn phù hợp để nhân vật vừa có sức hấp dẫn về mặt thị giác, vừa thể hiện được hoàn cảnh và tính cách riêng. Bên cạnh đó, ánh sáng, chất liệu và bối cảnh cũng góp phần làm rõ diện mạo, thần thái và vai trò của nhân vật trong câu chuyện. Việc tạo hình không nên chỉ chú trọng đến vẻ ngoài mà cần hướng đến khả năng truyền tải nội dung và cảm xúc. Đặc biệt với nhân vật lịch sử, các yếu tố tạo hình cần có sự cân bằng giữa tính lịch sử, tính nghệ thuật và khả năng tiếp nhận của người xem. Thông qua đồ họa 3D, những đặc điểm về khuôn mặt, cơ thể, trang phục và chuyển động có thể được thể hiện linh hoạt hơn, đồng thời tạo điều kiện xây dựng nhân vật gần gũi với cách tiếp cận của khán giả hiện nay.

Thực trạng ứng dụng đồ họa 3D vào xây dựng hình tượng nhân vật lịch sử trong phim hoạt hình hiện nay

Những năm gần đây, đồ họa 3D ngày càng được ứng dụng nhiều trong xây dựng nhân vật và phim hoạt hình lịch sử bởi khả năng giúp các nhân vật và bối cảnh lịch sử được thể hiện trực quan, sinh động hơn. Tại Việt Nam, các sản phẩm như Dế Mèn: Cuộc Phiêu Lưu Tới Xóm Lầy Lội, Trạng Quỳnh nhí: Truyền thuyết Kim Ngưu, Nữ Tướng Mê Linh và Ngô Vương Quyền cũng cho thấy những bước phát triển trong việc khai thác chất liệu văn hóa, lịch sử bằng đồ họa 3D. Tuy nhiên, việc xây dựng nhân vật lịch sử vẫn cần cân bằng giữa tính chính xác của tư liệu và sự sáng tạo trong tạo hình. Đối với Mẹ Suốt – nữ anh hùng tiêu biểu của Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đồ họa 3D cần được sử dụng không chỉ để tạo hình nhân vật mà còn góp phần thể hiện đặc điểm, cảm xúc và tinh thần kiên cường của nhân vật, từ đó giúp hình tượng lịch sử trở nên gần gũi hơn với khán giả trẻ.

2. Phương pháp ứng dụng đồ họa 3D xây dựng hình tượng mẹ Suốt trong phim hoạt hình lịch sử

Quy trình ứng dụng đồ họa 3D để xây dựng hình tượng Mẹ Suốt được triển khai dựa trên các bước cơ bản của quy trình sản xuất phim hoạt hình 3D, từ giai đoạn hình thành ý tưởng cho đến khi hoàn thiện sản phẩm. Việc phân chia quy trình thành từng công đoạn giúp người thực hiện dễ dàng kiểm soát nội dung, hình ảnh và tiến độ của sản phẩm. Đồng thời, mỗi bước đều có mối liên hệ với bước tiếp theo, trong đó những quyết định về nhân vật, bối cảnh và phong cách hình ảnh ở giai đoạn đầu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình dựng hình, diễn hoạt, ánh sáng và hậu kỳ.

Trước hết, nghiên cứu tư liệu, xây dựng ý tưởng, kịch bản và phác thảo nhân vật, bối cảnh là bước đặt nền tảng cho toàn bộ quá trình thực hiện. Các tư liệu liên quan đến Mẹ Suốt, đặc điểm ngoại hình, trang phục, công việc chèo đò và không gian sông Nhật Lệ được sử dụng làm cơ sở để xác định hướng tạo hình. Trên cơ sở đó, nội dung phim được xây dựng theo hướng ngắn gọn, không mở rộng quá nhiều nhân vật hoặc địa điểm. Bối cảnh chính được lựa chọn là sông Nhật Lệ trong thời kỳ chiến tranh, còn Mẹ Suốt là nhân vật trung tâm của câu chuyện. Nội dung tập trung vào hình ảnh Mẹ Suốt chèo đò giữa dòng sông, trong điều kiện có bom đạn và sóng nước nhưng vẫn tiếp tục thực hiện công việc của mình.

Sau khi hoàn thiện ý tưởng và phác thảo, bước tiếp theo là dựng hình nhân vật và bối cảnh bằng phần mềm 3D. Mô hình Mẹ Suốt được xây dựng dựa trên các hình khối cơ bản, sau đó từng bộ phận được chỉnh sửa và hoàn thiện để tạo thành hình dạng nhân vật. Các thành phần như khuôn mặt, mái tóc, cơ thể, trang phục và vật dụng đi kèm được dựng theo thiết kế đã xác định từ trước. Trong đó, ngoại hình của nhân vật được định hướng theo dáng người gầy, nhỏ, phù hợp với hình ảnh người phụ nữ Việt Nam trong tư liệu tham khảo. Bên cạnh nhân vật, các vật dụng có vai trò quan trọng trong câu chuyện như nón lá, mái chèo và chiếc thuyền cũng được dựng thành các mô hình riêng. Bối cảnh sông Nhật Lệ được xây dựng với những thành phần cơ bản như mặt nước, bầu trời, đường bờ và không gian xung quanh. Việc không dựng quá nhiều chi tiết không cần thiết giúp giảm mức độ phức tạp của mô hình, đồng thời phù hợp với thời gian và khả năng thực hiện của sinh viên.

Tiếp theo, quá trình làm chất liệu cho nhân vật và bối cảnh được thực hiện nhằm bổ sung màu sắc và đặc điểm bề mặt cho các đối tượng 3D. Người thực hiện tiến hành xử lý UV và tạo texture để xác định cách hình ảnh được đặt lên mô hình. Những chi tiết như màu da, màu tóc, trang phục, nón lá, mái chèo, thuyền và bề mặt môi trường được điều chỉnh để tạo sự thống nhất về mặt hình ảnh.

Khi mô hình được hoàn thiện, hệ thống xương và các bộ điều khiển được thiết lập để nhân vật có thể thực hiện những chuyển động cần thiết. Sau khi nhân vật có thể chuyển động, hiệu ứng, ánh sáng và máy quay được thiết lập để hoàn thiện không gian và tạo nhịp điệu hình ảnh cho phim. Bên cạnh việc thay đổi góc máy giúp hình ảnh không bị đơn điệu và tạo sự chuyển tiếp giữa các phân đoạn của câu chuyện; ánh sáng cũng được sử dụng để xác định hướng sáng, mức độ sáng tối và cảm xúc của từng thời điểm trong cảnh. Những hiệu ứng như sóng nước, khói… được sử dụng để gợi không khí chiến tranh mà không cần xây dựng những cảnh chiến đấu phức tạp.

Cuối cùng, kết xuất và hậu kỳ là bước đưa toàn bộ dữ liệu 3D thành hình ảnh hoặc video hoàn chỉnh. Sau khi hoàn thành mô hình, chất liệu, chuyển động, ánh sáng, hiệu ứng và máy quay, các cảnh được thiết lập thông số để tiến hành rendering. Kết quả kết xuất sau đó được đưa vào phần mềm chỉnh sửa video để sắp xếp theo đúng trình tự kịch bản. Ở giai đoạn này, người thực hiện tiếp tục điều chỉnh màu sắc, nhịp dựng, âm thanh và các thành phần cần thiết khác.

Nhìn chung, quy trình ứng dụng đồ họa 3D xây dựng hình tượng Mẹ Suốt được triển khai theo trình tự từ nghiên cứu tư liệu, xây dựng ý tưởng và phác thảo; dựng hình; làm chất liệu; rigging và diễn hoạt; thiết lập hiệu ứng, ánh sáng, máy quay; đến kết xuất và hậu kỳ. Qua đó, đồ họa 3D được sử dụng như một phương tiện để chuyển hóa hình tượng Mẹ Suốt từ tư liệu và bản phác thảo ban đầu thành hình ảnh nhân vật có thể xuất hiện và chuyển động trong không gian của một bộ phim hoạt hình lịch sử.

3. Kết luận

Việc ứng dụng đồ họa 3D vào xây dựng hình tượng Mẹ Suốt cho thấy khả năng kết hợp giữa công nghệ, nghệ thuật và lịch sử. Thông qua quá trình nghiên cứu và thực nghiệm, hình ảnh Mẹ Suốt được chuyển hóa thành nhân vật hoạt hình với hình dáng, trang phục, đạo cụ, chuyển động và bối cảnh tương đối thống nhất. Đây có thể là cơ sở để tiếp tục phát triển sản phẩm thành phim hoạt hình hoàn chỉnh, đồng thời mở rộng sang các sản phẩm truyền thông số, minh họa truyện tranh và khai thác hình tượng những nhân vật nữ lịch sử khác bằng đồ họa 3D.