KHAI THÁC ĐIÊU KHẮC CHĂMPA VÀO TƯ DUY THIẾT KẾ GAME HIỆN ĐẠI THE LAST EMPEROR

Trần Tùng Dương

Học viên K3 – Khoa Mỹ thuật ứng dụng

Nghệ thuật tạo hình của người Chăm Pa nổi bật với sự đa dạng về hình thức, phong phú về nội dung, và có tính tượng trưng cao. Những họa tiết hoa văn, hình khối, bố cục không gian trong kiến trúc và tượng điêu khắc Chăm Pa tôn lên tính thần thoại và biểu tượng tôn giáo, làm nên một bức tranh nghệ thuật sống động và huyền bí. Trong bối cảnh ngành công nghiệp game ngày càng cạnh tranh, việc lựa chọn một chủ đề mới mẻ, mang đậm bản sắc văn hóa như nghệ thuật Chăm Pa, sẽ tạo ra sự khác biệt và thu hút đối với người chơi. Sự kết hợp giữa nghệ thuật tạo hình Chăm-pa và thiết kế game 2D Indie không chỉ là cuộc dạo chơi về mặt thị giác, mà là sự giao thoa tất yếu giữa di sản cổ xưa và công nghệ tương tác, đồng thời giúp nâng cao nhận thức cộng đồng về di sản văn hóa của dân tộc, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và ý thức bảo tồn các giá trị truyền thống, từ đó mở ra những triển vọng mới trong việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa Việt Nam trong thời đại số hóa. Tựa game The Last Emperor cho thấy vai trò của game trong việc số hóa di sản, không chỉ mang tính giải trí, mà còn là công cụ giáo dục và khơi gợi niềm tự hào văn hóa, giúp những khối đá cổ xưa thực sự sống lại trong kỷ nguyên số.

Đặc điểm tạo hình tượng điêu khắc Chăm pa và giá trị biểu tượng trong thiết kế đồ hoạ game

Tượng Chăm pa tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc về tỉ lệ và chi tiết, đặc biệt là các hóa thân của các thần Shiva, Vishnu hay các vị thần nữ (Devī). Hình thức thể hiện không nhằm mục đích tả thực đơn thuần mà là hiện thực hóa các ý niệm thần thánh và vũ trụ thông qua các biểu tượng (mudra, vahanas, yoni, linga). Sự cô đọng trong tư thế (thường là đứng thẳng hoặc vươn mình), cùng với các chín chắn tay (mudrā) và biểu trưng vật phẩm là ngôn ngữ truyền tải ý nghĩa triết học và quyền năng tối thượng của thần linh.

Tượng sư tử (Simha) Nguồn: Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng

* Về đường nét

Nghệ thuật điêu khắc tượng tròn Chăm Pa không chỉ cuốn hút người xem bởi hình khối khỏe khoắn, tỷ lệ đặc biệt và cảm giác chuyển động sống động, mà còn nổi bật ở khả năng tổ chức các yếu tố tạo hình như đường nét, tiết tấu và hình mảng. Đây là những yếu tố thẩm mỹ không thể tách rời, vừa tạo ra ngôn ngữ thị giác đặc trưng, vừa mang giá trị biểu tượng, góp phần hình thành bản sắc độc đáo cho tượng Chăm trong bối cảnh nghệ thuật trong nước tại các khu vực miền trung hay tại các nước Đông Nam Á.

Tượng Vũ nữ Aspara thế kỷ XI Nguồn: Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng

Đường nét trong tượng tròn Chăm Pa được xử lý với kỹ thuật điêu luyện, kết hợp nhuần nhuyễn giữa tính mềm mại và dứt khoát. Người Chăm không đi sâu vào mô tả chi tiết giải phẫu học theo lối tả thực phương Tây, mà sử dụng đường nét như một phương tiện biểu hiện cảm xúc và thần tính. Các đường cong hình chữ S uốn lượn uyển chuyển xuất hiện dày đặc trong các bộ phận như mái tóc, dải yếm, váy lượn hay đường viền cơ thể nữ thần, thể hiện sự mềm mại, nữ tính và chuyển động nhẹ nhàng. Trong khi đó, ở các tượng nam thần như Shiva hay Vishnu có đường nét được xử lý mạnh mẽ hơn, đặc biệt ở phần vai, tay và ngực, nhằm biểu hiện quyền năng và uy lực thần thánh. Những đường thẳng song song, khúc triết ở phần áo giáp, đai lưng hay rìa áo choàng góp phần tăng cường vẻ cứng cáp, đầy nội lực cho nhân vật.

* Về mảng

Mảng trong tượng tròn Chăm Pa thể hiện rõ ở cách phân chia hình thể thành các mảng lớn, rành mạch, hạn chế việc tách nhỏ chi tiết. Cơ thể nhân vật thường được tổ chức thành các mảng chính như đầu, thân trên, thân dưới và các chi, trong đó mỗi mảng mang tính ổn định cao, ít bị phá vỡ bởi các yếu tố trang trí phụ. Ở các tượng thần Shiva tìm thấy tại khu di tích Mỹ Sơn, đặc biệt là nhóm tượng thuộc phong cách Mỹ Sơn E1 (thế kỷ VII–VIII), phần thân trên được xử lý như một khối lớn, căng đầy, với bề mặt tương đối phẳng và liên tục. Các chi tiết cơ bắp không được mô tả chi li mà chỉ gợi bằng sự căng nở của mảng, tạo cảm giác sức mạnh nội tại hơn là phô diễn hình thể bên ngoài. Đây là đặc trưng của tư duy khối hóa trong điêu khắc Chăm Pa, nơi hình thể được quy về những cấu trúc mảng cơ bản nhằm phục vụ giá trị biểu tượng và tôn giáo hơn là tả thực hình học.

* Về khối

Tượng tròn Chăm Pa là kết quả của quá trình giao thoa và bản địa hóa sâu sắc những ảnh hưởng từ Ấn Độ giáo, kết hợp với tư duy thẩm mỹ và tâm linh của người Chăm bản địa. Trong đó, ba yếu tố hình khối, tỷ lệ và chuyển động đóng vai trò then chốt trong việc định hình đặc điểm phong cách của hệ thống tượng tròn này.

Hình khối trong tượng tròn Chăm Pa thể hiện xu hướng khái quát hóa, cách điệu hóa nhưng vẫn giữ được cảm giác vững chắc, khỏe khoắn và dày dặn. Nhìn chung, các tác phẩm thường được tạo dựng trên khối hình học cơ bản như khối trụ đứng (đối với tượng thần), khối hình hộp (đối với tượng hộ pháp, thú thần), hoặc khối cầu và khối trụ nằm (đối với các tượng mang dáng ngồi hay uốn cong). Tượng không mô tả chi tiết cơ thể theo đúng giải phẫu tự nhiên như nghệ thuật phương Tây cổ điển, mà chủ yếu tập trung vào việc tạo cảm xúc thị giác và biểu tượng thần thánh. Khối thân người thường được tạo dựng bằng khối hình đầy đặn, trơn nhẵn, ít chi tiết dư thừa để làm nổi bật thế vững chắc và tinh thần linh thiêng.

* Tính biểu tượng

Một trong những lợi thế lớn của tượng tròn Chăm Pa là việc sử dụng các mảng hình học tách bạch và đường nét dứt khoát, điều này khiến chúng dễ dàng được số hóa, vector hóa để đưa vào phần mềm thiết kế mà vẫn giữ được tinh thần nguyên bản. Không chỉ có vậy, các chi tiết hoa văn cổ điển như dây xoắn, khối đệm lửa, hình sóng, hoa lá, thường xuyên xuất hiện trên các tượng thần linh, hộ pháp hay vũ nữ Apsara cũng mang lại nguồn cảm hứng phong phú cho việc thiết kế các mẫu họa tiết nền, viền khung hoặc chi tiết trang phục nhân vật trong môi trường đồ họa số.

Tạo hình nhân vật nam trong game indie 2D Nguồn: Trần Tùng Dương

Trong thiết kế game 2D, các yếu tố từ nghệ thuật điêu khắc Chăm Pa có thể được ứng dụng một cách linh hoạt vào nhiều hạng mục. Chẳng hạn, các sprite nhân vật có thể lấy cảm hứng trực tiếp từ hình ảnh Garuda đang giương cánh hay Apsara trong tư thế múa, từ đó phát triển thành nhân vật có khả năng bay, thi triển phép thuật ánh sáng hoặc thực hiện động tác chiến đấu đẹp mắt. Bối cảnh trong game cũng có thể được xây dựng dựa trên hình ảnh tượng hộ pháp hùng tráng hoặc kiến trúc tháp Mỹ Sơn cổ kính, tạo nên bản đồ thế giới mang phong cách linh thiêng, huyền bí. Đối với biểu tượng vũ khí và phép thuật, những yếu tố như chùy đá của hộ pháp, cột linga hoặc ngọn lửa Shiva trở thành nguồn ý tưởng để thiết kế các icon kỹ năng, phép thuật hoặc biểu tượng sức mạnh trong giao diện người chơi. Tất cả những chuyển hóa này đều giữ được yếu tố nguyên khí về mặt hình tượng, tức là không làm mất đi bản sắc Chăm Pa mà còn giúp truyền tải di sản văn hóa vào các nền tảng số hóa mới mẻ.

Khai thác và ứng dụng tạo hình điêu khắc tượng tròn Chăm vào thiết kế tựa game indie 2D: The Last Emperor

Lấy cảm hứng từ nền văn hóa Chăm Pa rực rỡ, tác giả đi vào thiết kế The Last Emperor, một tựa game 2D RPG/Platform với định hướng mỹ thuật rõ nét, được xây dựng theo phong cách bán tả thực kết hợp cách điệu, tạo nên một thế giới vừa mang tính biểu tượng cao vừa truyền tải được chiều sâu văn hóa. Bằng cách dung hòa giữa yếu tố tạo hình hiện đại với cảm hứng mỹ học từ văn minh Chăm Pa, dự án game mở ra một chiều không gian đậm chất sử thi, nơi thần thoại bản địa được tái hiện thông qua đồ họa hiện đại.

Thánh địa Mỹ Thổ

Rừng Sấm Ayun

Hang Thiêng Dvarapala

Cánh Đồng Gajasimha

Sông Thiêng Linga – Yoni Nguồn: Trần Tùng Dương

Trước hết, về mặt thiết kế, dự án sẽ tạo nên một không gian nhập vai độc đáo, giàu chất điện ảnh với bối cảnh đa dạng: từ cánh đồng Gajasimha mang cảm hứng huyền thoại đến thánh địa Mỹ Thổ linh thiêng và dòng sông Longa-Yoni đầy bí ẩn. Các yếu tố này góp phần nên một trải nghiệm thị giác phong phú, kích thích trí tưởng tượng và khơi dậy sự khám phá nơi người chơi.

Tạo hình của nhân vật chính Nguồn: Trần Tùng Dương

Đặc biệt, dự án cũng sẽ góp phần quảng bá văn hóa Chăm Pa và văn hóa dân tộc Việt Nam theo hướng sáng tạo và hiện đại. Việc khai thác hình tượng Chăm Pa như Garuda, Makara, Kala… thông qua thiết kế nhân vật , trùm cuối và môi trường, không chỉ thể hiện sự tôn trọng tinh thần văn hóa bản địa mà còn khéo léo chuyển hóa các giá trị truyền thống vào sản phẩm số, dễ tiếp cận với giới trẻ. Bằng cách kể những câu chuyện mang âm hưởng thần thoại và dân gian qua ngôn ngữ game, dự án đã đóng vai trò như một sứ giả văn hóa góp phần gìn giữ và lan tỏa bản sắc dân tộc trên nền tảng công nghệ mới.

Từ thực tiễn này, có thể thấy tính khả thi trong việc vận dụng nghệ thuật tạo hình Chăm Pa vào thiết kế đồ họa game. Từ đó không chỉ khẳng định hiệu quả của quy trình thiết kế mà còn mở ra hướng tiếp cận mới cho việc khai thác di sản văn hóa trong ngành công nghiệp sáng tạo hiện nay.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Ngô Văn Doanh (2023), Nghệ thuật Champa – Tượng các thần Hindu giáo, Nxb Đà Nẵng.
Ngô Văn Doanh (2023), Nghệ thuật Champa – Tượng linh thú và linh vật, Nxb Đà Nẵng.
Huỳnh Thị Được (2005), Điêu khắc Chămpa và thần thoại Ấn Độ, Nxb Đà Nẵng.
Trần Kỳ Phương (2021), Nghệ thuật Chăm Pa Nghiên cứu kiến trúc và điêu khắc đền tháp, Nxb Khoa học Xã hội.
Michael Sellers (2024), Thiết kế game nâng cao – Phương pháp tư duy hệ thống (Hùng Vũ dịch), Nxb Thế giới.