ỨNG DỤNG HÌNH ẢNH LÃNH TỤ HỒ CHÍ MINH TRONG TƯ LIỆU LỊCH SỬ VÀO THIẾT KẾ ẤN PHẨM TRUYỀN THÔNG CHÍNH TRỊ

Nguyễn Thanh Vân
K14B Thiết kế Đồ họa
Khoa Mỹ thuật Ứng dụng, Trường ĐHSP Nghệ thuật TW

Ứng dụng hình ảnh Lãnh tụ Hồ Chí Minh trong tư liệu lịch sử vào thiết kế ấn phẩm truyền thông chính trị không chỉ khẳng định giá trị tư tưởng lịch sử mà còn tăng tính nhận diện, giáo dục và định hướng cho thế hệ trẻ về đạo đức, lý tưởng sống, củng cố niềm tin công chúng. Bài viết trình bày hướng tiếp cận sáng tạo trong hoạt động ứng dụng hình tượng lãnh tụ Hồ Chí Minh vào thiết kế ấn phẩm, dựa trên quá trình nghiên cứu và thực hành của sinh viên ngành Thiết kế Đồ họa Trường ĐHSP Nghệ thuật TW. Trên cơ sở nghiên cứu tổng hợp, nội dung tập trung phát huy giá trị tư tưởng, văn hóa và nghệ thuật của hình ảnh Hồ Chí Minh, hướng đến việc nâng cao chất lượng truyền thông chính trị, làm cho hình ảnh Người trở nên gần gũi, sinh động và tiếp cận hiệu quả hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ – những chủ nhân tương lai của đất nước. Kết quả nghiên cứu khẳng định rằng hình tượng Hồ Chí Minh có thể được thể hiện bằng ngôn ngữ thiết kế sáng tạo, trang trọng nhưng gần gũi, phù hợp với xu hướng thẩm mỹ hiện nay và nhu cầu thực tiễn trong lĩnh vực truyền thông thị giác.
1. Cơ sở lý luận và vai trò của việc ứng dụng hình ảnh Lãnh tụ Hồ Chí Minh trong thiết kế ấn phẩm truyền thông chính trị

Ngành TKĐH đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế sáng tạo, đặc biệt trong các lĩnh vực quảng cáo, truyền thông và kỹ thuật số. Ấn phẩm truyền thông chính trị gắn liền đời sống hàng ngày, là phương tiện thị giác hiệu quả để lan tỏa giá trị văn hóa – tư tưởng dưới hình thức là poster, banner, tờ rơi tờ gấp, lịch hay sách, truyện… Hình tượng Lãnh tụ Hồ Chí Minh là nguồn cảm hứng lớn cho nghệ thuật và thiết kế. Trong thiết kế đồ họa, hình ảnh Bác không chỉ có tính thẩm mỹ mà còn mang giá trị văn hóa lịch sử. Trong mỹ thuật ứng dụng, hình tượng lãnh tụ Hồ Chí Minh luôn là đề tài lớn, gắn liền với cảm xúc thiêng liêng và lòng kính trọng của người nghệ sĩ. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của truyền thông hiện đại, việc thể hiện hình ảnh Người bằng ngôn ngữ thiết kế đòi hỏi sự đổi mới, vừa đảm bảo tính chuẩn mực, vừa đáp ứng thị hiếu thẩm mỹ đương đại. Nghiên cứu này hướng đến việc khai thác hình tượng Hồ Chí Minh trong thiết kế của sinh viên, qua đó tạo môi trường thực hành sáng tạo kết hợp giữa nghệ thuật và giáo dục nhân văn.
2. Phương pháp nghiên cứu và quy trình ứng dụng hình tượng Hồ Chí Minh trong thiết kế đồ họa

Ứng dụng hình ảnh Lãnh tụ Hồ Chí Minh trong tư liệu lịch sử vào thiết kế ấn phẩm truyền thông chính trị được nghiên cứu bằng nhiều phương pháp bao gồm: Phân tích tổng hợp tài liệu về TKĐH và Lãnh tụ Hồ Chí Minh, tìm ra đặc điểm ngoại hình, phong thái đặc trưng…. Khảo sát điều tra bảng hỏi, lấy ý kiến của giảng viên, chuyên viên thiết kế và 100 sinh viên ngành TKĐH khoa Mỹ thuât Ứng dụng về thực trạng ứng dụng hình ảnh Lãnh tụ Hồ Chí Minh vào thiết kế, mức độ tiếp nhận và suy nghĩ cá nhân về đề tài, có được tầm nhìn đa chiều. So sánh các thiết kế sử dụng hình ảnh Bác kết hợp các thiết kế cùng chủ đề làm rõ đặc điểm hình thức, đưa ra kết quả phù hợp, sáng tạo. Cuối cùng là tiến hành thiết kế ứng dụng hình tượng của Người vào thực tiễn, đồng thời đánh giá hiệu quả truyền thông và cách tiếp nhận của công chúng thông qua phản hồi thực tế, tìm ra điểm mới cho nghiên cứu.
3. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu và khảo sát cho thấy việc ứng dụng hình ảnh lãnh tụ Hồ Chí Minh vào thiết kế ấn phẩm truyền thông chính trị mang lại hiệu quả tích cực và kỳ vọng cao từ công chúng.
Trước hết, về thẩm mỹ và hình thức, các sản phẩm thiết kế có sự kết hợp giữa tư liệu lịch sử và ngôn ngữ thiết kế hiện đại đã tạo nên những hình ảnh vừa trang nghiêm, sinh động lại gần gũi. Các phương pháp thiết kế được khai thác tối đa từ vẽ tay truyền thống, trổ giấy nghệ thuật, chấm nét mảng, chấm trame biên độ, vạch biến độ đến vẽ minh họa kỹ thuật số (digital illustration), đồ họa phẳng (flat design),… tạo nên bản thiết kế phong phú, đồng thời vẫn tôn trọng tư liệu lịch sử, đảm bảo thể hiện hình ảnh lãnh tụ Hồ Chí Minh luôn chuẩn mực, trang trọng.
Tiếp theo về hiệu quả truyền thông, kết quả khảo sát thực trạng ứng dụng cho thấy phần lớn sinh viên đánh giá cao các thiết kế có yếu tố sáng tạo, tìm ra điểm mới trong cách thể hiện hình ảnh lãnh tụ, đặc biệt biết cách kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, hình ảnh Bác không bị khô khan gò bó trong tư liệu đen trắng, mà sử dụng gam màu tươi sáng, hình ảnh mảng miếng rõ ràng cứng cáp mang tính ứng dụng cao. Các sản phẩm sẽ có khả năng thu hút sự chú ý, truyền tải thông điệp chính trị mạnh mẽ, gây được ấn tượng với thế hệ trẻ khi có tính đổi mới sáng tạo so với thiết kế cũ.

Cuối cùng về thái độ tiếp nhận, phản hồi cho thấy sự tích cực và kỳ vọng cao từ giảng viên, chuyên viên thiết kế và sinh viên. Ngôn ngữ đồ họa và sự sáng tạo chính là chìa khóa tiến gần hơn với thế hệ trẻ ngày nay, từ đó nâng cao nhận thức về lịch sử chính trị đất nước, học tập những đức tính tốt đẹp từ lãnh tụ Hồ Chí Minh – những điều mà lớp trẻ còn thiếu sót.

Tranh cổ động Tuổi trẻ thế hệ Hồ Chí Minh

Nguồn: Sinh viên Nguyễn Thị Thu Trang – K14B TKĐH

Minh họa bìa sách Búp sen xanh

Nguồn: Sinh viên Nguyễn Thanh Vân – K14B TKĐH

Từ kết quả trên, nghiên cứu khẳng định sự đổi mới sáng tạo trong cách thể hiện hình ảnh lãnh tụ Hồ Chí Minh vào trong thiết kế là xu hướng tất yếu trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên, sự đổi mới này vẫn được đặt trong giới hạn nhất định đảm bảo sự tôn trọng đối với Người, tính chuẩn mực trong tư liệu lịch sử.

Bên cạnh đó còn tồn đọng những thách thức như việc cách điệu quá mức dẫn đến hình ảnh thể hiện thiếu sự trang trọng, nghiêm túc, suy giảm đi tính thiêng liêng của hình tượng. Ngoài ra, sự hạn chế về kiến thức lịch sử cũng là nguyên nhân dẫn đến sự sai sót, thậm chí xuyên tạc, sử dụng hình ảnh bừa bãi, lạm dụng không phù hợp ngữ cảnh, khó khăn trong việc sáng tạo. Có thể thấy, người thiết kế không chỉ cần có năng lực chuyên môn mà còn cần sự hiểu biết về lịch sử cùng ý thức trách nhiệm nghề nghiệp.

Ngoài ra, trong thời đại công nghệ số hiện nay, việc ứng dụng công nghệ truyền thông đa phương tiện kể chuyện bằng hình ảnh đang mở ra cơ hội rất lớn để những thiết kế về lãnh tụ được thể hiện một cách sáng tạo, đổi mới và linh hoạt hơn, công chúng dễ tiếp cận hơn, thu hút sự chú ý quan tâm của giới trẻ. Từ đó, những thông điệp chính trị được truyền tải mạnh mẽ và hiệu quả hơn.

4. Kết luận và khuyến nghị

Tóm tại, hình ảnh lãnh tụ Hồ Chí Minh trong tư liệu lịch sử có cơ hội khai thác hiệu quả trong thiết kế ấn phẩm truyền thông chính trị với góc nhìn mới mẻ và sáng tạo hơn. Từ các phương pháp vẽ tay truyền thống, trổ giấy nghệ thuật, chấm nét mảng, chấm trame biên độ, vạch biến độ đến vẽ minh họa kỹ thuật số (digital illustration), đồ họa phẳng (flat design),… lần lượt đều là tiền đề giúp cho nghiên cứu tìm ra điểm mới khi thể hiện đặc điểm khuôn mặt, ánh mắt, dáng hình cơ thể, phong thái ung dung, nếp sống giản dị cùng tầm nhìn xa trông rộng và đặc biệt là tấm lòng yêu nước thương dân luôn hiện hữu trong trái tim Người cha già của dân tộc. Điều này đòi hỏi người thiết kế có năng lực chuyên môn, sự hiểu biết về Người cũng như lịch sử Việt Nam, ý thức trách nhiệm nghề nghiệp. Bên cạnh đó, sự tiếp nhận tích cực và thái độ kỳ vọng của công chúng đối với đề tài là một bước tiến lớn, khi những thiết kế cũ còn sử dụng hình ảnh gốc, còn sự khô khan gò bó thì sự sáng tạo khi sử dụng mảng miếng cách điệu khỏe khoắn để thể hiện hình ảnh Người lại đem đến hiệu quả thị giác rõ rệt. Giảng viên, chuyên viên thiết kế và sinh viên đã dành sự quan tâm nhất định cho việc khai thác sử dụng hình ảnh lãnh tụ Hồ Chí Minh vào trong các thiết kế ấn phẩm, khẳng định Người có tầm ảnh hưởng lớn, là biểu tượng của dân tộc Việt Nam, có tác động mạnh mẽ đến tư tưởng và nhận thức của người dân. Và mong đợi cách tiếp cận hiện đại, góc nhìn mới mẻ hơn khi thiết kế ấn phẩm giúp hình ảnh Bác trở nên gần gũi, tạo ấn tượng mạnh mẽ. Những thiết kế về lãnh tụ Hồ Chí Minh bằng ngôn ngữ đồ họa sáng tạo, hiện đại nhưng vẫn giữ được sự chuẩn mực, trang trọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả truyền thông, tăng cường khả năng tiếp nhận đến với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ – chủ nhân tương lai của đất nước.

Từ những kết quả nghiên cứu đạt được, một số khuyến nghị được đề xuất như sau:

Đối với giảng viên Khoa MTUD – Ngành TKĐH: Khuyến khích giảng viên hướng dẫn nhiều bài học khai thác sâu về nhân vật lịch sử, giá trị văn hóa, chính trị của đất nước cho sinh viên (ví dụ như về lãnh tụ Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp hay Thủ tướng Phạm Văn Đồng,….); Tập trung vào cách thiết kế phương pháp thể hiện hình ảnh gần gũi những vẫn giữa sự chuẩn mực, trang nghiêm; Nâng cao tư duy thiết kế giữa lịch sử và hiện đại.

Đối với cơ sở đào tạo TKĐH: Mở rộng hình ảnh lãnh tụ Hồ Chí Minh vào nhiều loại ấn phẩm khác nhau, phát triển các chương trình giáo dục chuyên sâu về thiết kế giúp sinh viên hiểu rõ giá trị lịch sử – văn hóa thông qua các hình ảnh biểu tượng đất nước; Tạo điều kiện cho sinh viên tham gia workshop, triển lãm nghệ thuật truyền thông…
Đối với sinh viên TKĐH: Chủ động nghiên cứu, tìm tòi tư liệu lịch sử, rèn luyện tư duy thiết kế, chú trọng giữa sự sáng tạo cá nhân và giá trị chuẩn mực trong những thiết kế sử dụng hình ảnh các lãnh tụ, người đứng đầu của đất nước; Nhiệt tình tham gia các hoạt động phong trào, sự kiện thiết kế nâng cao chuyên môn học thuật.

Đối với cơ quan truyền thông: Khuyến khích tạo điều kiện cho những sản phẩm thiết kế có góc nhìn mới lạ được đưa vào ứng dụng thực tiễn.

Đối với xã hội: Nâng cao nhận thức, tư tưởng về các thông điệp chính trị từ thiết kế ấn phẩm, có cách nhìn và sự tiếp cận tích cực hơn từ các sản phẩm này.

Hướng đi mới cho các đề tài nghiên cứu sau này, tập trung khai thác và ứng dụng thông minh, hiệu quả các yếu tố đồ họa vào thiết kế. Nghiên cứu cách sáng tạo, điểm mới mẻ tạo vừa tạo sự thu hút vừa truyền cảm hứng cho công chúng tiếp nhận.

Tài liệu tham khảo

Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (2025), Hồ Chí Minh trong nghệ thuật tạo hình, Nxb Thế Giới.
Tạp chí Khoa học & Công nghệ – Đại học Huế (2024), Khái niệm thiết kế đồ họa trong truyền thông thị giác.
Võ Nguyên Giáp (2014), Nghiên cứu, học tập và làm theo tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Công an Nhân.
Trần Văn Giàu (2023), Hồ Chí Minh – Vĩ đại một con người, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật.
Sơn Tùng (1982), Búp sen xanh, Nxb Kim Đồng, Hà Nội.