VẬN DỤNG NGHỆ THUẬT TẠO HÌNH TRONG TRANH CỦA HỌA SĨ DAVID HOCKNEY VÀO DẠY HỌC MỸ THUẬT CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

Nguyễn Quỳnh Lan
Học viên K15 – Lý luận và PPDH bộ môn Mĩ thuật

Trong quá trình học mỹ thuật, việc quan sát và thể hiện thế giới xung quanh giúp học sinh phát triển tư duy thẩm mỹ, khả năng sáng tạo và năng lực biểu đạt cá nhân. Tuy nhiên, nhiều bài vẽ phong cảnh của học sinh tiểu học hiện nay vẫn lặp lại các mô-típ quen thuộc và được thể hiện theo khuôn mẫu có sẵn, làm hạn chế khả năng quan sát, tưởng tượng và bộc lộ cá tính nghệ thuật. Trong khi đó, Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 nhấn mạnh yêu cầu phát triển năng lực sáng tạo và khuyến khích học sinh thể hiện suy nghĩ, cảm xúc cá nhân thông qua hoạt động nghệ thuật.

David Hockney là họa sĩ đương đại có nhiều giá trị phù hợp để vận dụng vào dạy học mỹ thuật ở tiểu học. Tranh của ông nổi bật bởi màu sắc giàu cảm xúc, hình mảng rõ ràng, cách tổ chức không gian linh hoạt và sự đề cao trải nghiệm quan sát cá nhân. Bài viết tập trung làm rõ một số đặc điểm nghệ thuật tạo hình trong tranh của David Hockney và khả năng vận dụng vào dạy học mỹ thuật thông qua thực nghiệm với học sinh lớp 5.

1. Đặc điểm nghệ thuật tạo hình trong tranh của David Hockney

Trong nghệ thuật đương đại, David Hockney được xem là một nghệ sĩ luôn tìm kiếm những cách nhìn mới về thế giới. Ông không chỉ quan tâm đến việc vẽ cái gì mà còn đặc biệt chú ý đến việc con người nhìn thấy sự vật như thế nào. Chính điều đó đã tạo nên phong cách nghệ thuật riêng với ba đặc điểm nổi bật: màu sắc giàu cảm xúc, hình mảng cô đọng và không gian đa điểm nhìn.

Màu sắc là yếu tố gây ấn tượng mạnh mẽ nhất trong tranh của Hockney. Thay vì tái hiện màu sắc theo thực tế, ông sử dụng màu như một phương tiện biểu đạt cảm xúc. Những con đường màu hồng, những cánh đồng vàng rực hay các triền đồi xanh nhiều sắc độ xuất hiện thường xuyên trong tranh của ông. Nhờ vậy, cảnh vật quen thuộc trở nên sinh động và giàu sức sống hơn. Màu sắc trong tranh Hockney không chỉ mô tả thiên nhiên mà còn truyền tải cảm xúc, tâm trạng và cách cảm nhận riêng của người nghệ sĩ.

Bên cạnh màu sắc, Hockney còn nổi bật ở cách tổ chức hình mảng. Ông thường giản lược các chi tiết không cần thiết để tập trung vào những hình mảng lớn và rõ ràng. Cây cối, cánh đồng, con đường hay đồi núi được khái quát thành những mảng màu có cấu trúc đơn giản nhưng vẫn tạo được hiệu quả thị giác mạnh mẽ. Nhờ cách xử lý này, người xem dễ dàng nhận biết hình ảnh chính và cảm nhận được nhịp điệu tạo hình trong tác phẩm.

Một đặc điểm khác làm nên dấu ấn của David Hockney là cách tổ chức không gian. Khác với quan niệm phối cảnh truyền thống chỉ sử dụng một điểm nhìn cố định, Hockney thường kết hợp nhiều góc nhìn trong cùng một tác phẩm. Trong các bức tranh phong cảnh, người xem có cảm giác vừa quan sát từ trên cao, vừa nhìn từ phía trước hoặc từ nhiều vị trí khác nhau cùng lúc. Không gian vì thế trở nên linh hoạt, rộng mở và gần với trải nghiệm quan sát thực tế của con người.

Sự kết hợp giữa màu sắc giàu cảm xúc, hình mảng cô đọng và không gian đa điểm nhìn đã tạo nên phong cách nghệ thuật độc đáo của David Hockney. Đây cũng là những yếu tố có khả năng gợi mở nhiều hướng tiếp cận mới trong dạy học mỹ thuật cho học sinh tiểu học.

2. Vận dụng nghệ thuật tạo hình trong tranh của David Hockney vào dạy học mỹ thuật cho học sinh tiểu học

Việc vận dụng nghệ thuật tạo hình trong tranh của David Hockney được thực hiện thông qua hai tiết học thực nghiệm với học sinh lớp 5 tại trường tiểu học Đền Lừ, Hà Nội. Nội dung thực nghiệm tập trung vào chủ đề phong cảnh với mục tiêu giúp học sinh phát triển khả năng quan sát, cảm nhận và thể hiện cảnh vật theo những góc nhìn riêng.

Trước hết, giáo viên tổ chức cho học sinh quan sát một số tác phẩm tiêu biểu của David Hockney. Thông qua hoạt động trao đổi và thảo luận, học sinh nhận ra những đặc điểm nổi bật trong tranh như màu sắc tươi sáng, các hình mảng rõ ràng và cách tổ chức không gian khác với những bài vẽ phong cảnh quen thuộc. Từ đó, các em hiểu rằng nghệ thuật không chỉ là sao chép hiện thực mà còn là cách thể hiện cảm xúc và suy nghĩ của người nghệ sĩ.

Trong quá trình thực hành, yếu tố màu sắc được vận dụng nhằm khuyến khích học sinh thể hiện cảm xúc cá nhân. Các em được tự do lựa chọn màu sắc thay vì tuân thủ hoàn toàn màu sắc thực tế. Nhiều học sinh mạnh dạn sử dụng các gam màu tương phản hoặc những sắc màu ít xuất hiện trong các bài vẽ trước đây. Sự thay đổi này giúp bài vẽ trở nên sinh động hơn đồng thời thể hiện rõ dấu ấn cá nhân của người học.

Yếu tố hình mảng được vận dụng thông qua việc hướng dẫn học sinh quan sát tổng thể cảnh vật trước khi đi vào chi tiết. Các em xác định những mảng hình chính như bầu trời, hàng cây, sân trường hay lối đi, sau đó tổ chức chúng thành bố cục hoàn chỉnh. Cách làm này giúp học sinh giảm bớt áp lực về kỹ thuật, tập trung vào cấu trúc tổng thể và dễ dàng phát triển ý tưởng sáng tạo.

Đối với không gian tạo hình, giáo viên khuyến khích học sinh quan sát cảnh vật từ nhiều vị trí khác nhau. Các em được trao đổi về sự thay đổi của hình ảnh khi góc nhìn thay đổi, từ đó vận dụng nhiều cách quan sát vào bài vẽ. Nhiều sản phẩm cho thấy học sinh đã biết tạo nhiều lớp không gian, sắp xếp hình ảnh linh hoạt và xây dựng bố cục sinh động hơn.

Điểm nhấn của quá trình thực nghiệm là hoạt động trải nghiệm ngoài lớp học. Học sinh được mang dụng cụ ra sân trường để quan sát trực tiếp cây cối, lối đi và các không gian quen thuộc. Mỗi nhóm sử dụng giấy bóng kính trong gắn trên tấm mica để phác họa cảnh vật trước khi hoàn thiện tác phẩm. Hoạt động này tạo ra môi trường học tập cởi mở, giúp học sinh chủ động khám phá và tương tác với không gian thực tế.

Kết quả thực nghiệm cho thấy sự thay đổi rõ rệt trong sản phẩm của học sinh. Các em mạnh dạn hơn trong sử dụng màu sắc, biết khai thác hình mảng và tổ chức không gian linh hoạt hơn. Đặc biệt, nhiều bài vẽ đã thể hiện được cảm xúc, suy nghĩ và cách nhìn riêng của từng học sinh. Điều đó cho thấy việc vận dụng nghệ thuật tạo hình trong tranh của David Hockney không chỉ giúp học sinh tiếp cận nghệ thuật đương đại mà còn góp phần phát triển tư duy sáng tạo và năng lực thẩm mỹ.

3. Kết luận

Nghệ thuật tạo hình trong tranh của David Hockney với những đặc trưng về màu sắc, hình mảng và không gian đã cung cấp nhiều gợi mở cho dạy học mỹ thuật ở tiểu học. Quá trình vận dụng trong thực nghiệm cho thấy học sinh hứng thú hơn với hoạt động tạo hình, mạnh dạn sáng tạo và tự tin thể hiện ý tưởng cá nhân. Kết quả này khẳng định tính khả thi của việc khai thác nghệ thuật đương đại trong dạy học mỹ thuật, góp phần phát triển năng lực thẩm mỹ và sáng tạo cho học sinh theo định hướng của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

Tranh vẽ của học sinh

Tài liệu tham khảo

Nguyễn Thị Đông (Chủ biên), Nguyễn Hải Kiên, Phạm Đình Bình (2019), Hướng dẫn dạy học môn nghệ thuật tiểu học theo chương trình giáo dục phổ thông mới: Phần Mĩ thuật, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội.
Nguyễn Thị Liên (Chủ biên), Nguyễn Thị Hằng, Tưởng Duy Hải, Đào Thị Ngọc Minh (2017), Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông, Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội.
Eisner, E. W. (2002), The Arts and the Creation of Mind, Yale University Press, New Haven.
Gayford, M. (2020), The World According to David Hockney, Thames & Hudson, London.
Hockney, D. & Gayford, M. (2012), David Hockney: A Bigger Picture, Thames & Hudson, London.
Livingstone, M. (2017), David Hockney, Thames & Hudson, London.